Hellenbroek: volledige uitgave

Uit de natuur, en uit de Heilige Schrift.

Tweeërlei: 1. een inwendige of ingeschapene kennis; 2. een uitwendige of verkregene kennis.

Die allen mensen van nature in hun hart is aangeboren. Rom. 1:19. Overmits hetgeen van God kennelijk is, in hen openbaar is; want God heeft het hun geopenbaard.

Dat is meer een wensen, dan een dadelijk geloven, dat er geen God is.

Die men haalt uit de schepselen buiten ons. Ps. 19:2, 3. De hemelen vertellen Gods eer, en het uitspansel verkondigt Zijner handen werk. De dag aan den dag stort overvloediglijk spraak uit, en de nacht aan den nacht toont wetenschap.

Omdat zij door zichzelven niet zijn, noch blijven kunnen, maar noodzakelijk van God moeten geschapen zijn en nog onderhouden worden. Job 12:9. Wie weet niet uit alle deze, dat de hand des Heeren dit doet?

Neen.

Omdat men er Christus niet uit kennen kan.

Ja. Joh. 17:3. En dit is het eeuwige leven, dat zij U kennen, den enigen waarachtigen God, en Jezus Christus, Dien Gij gezonden hebt.

Uit de Heilige Schrift. 2 Petr. 1:19. En wij hebben het profetische woord, dat zeer vast is, en gij doet wel, dat gij daarop acht hebt, als op een licht, schijnende in een duistere plaats, totdat de dag aanlichte, en de morgenster opga in uw harten.

Het beschreven Woord van God. Joh. 5:39. Onderzoekt de Schriften; want gij meent in dezelve het eeuwige leven te hebben; en die zijn het, die van Mij getuigen. 2 Tim. 3:15. En dat gij van kinds af de heilige Schriften geweten hebt, die u wijs kunnen maken tot zaligheid, door het geloof, hetwelk in Christus Jezus is.

Neen; voor Mozes tijd was er geen beschreven Woord.

Door mondelijke aanspraak en openbaring aan de vaderen. Gen. 18:1. Daarna verscheen hem de Heere aan de eikenbossen van Mamre, als hij in de deur der tent zat, toen de dag heet werd. Gen. 28:12. En hij droomde; en ziet, een ladder was gesteld op de aarde, welker opperste aan den hemel raakte; en ziet, de engelen Gods klommen daarbij op en neder.

Door overlevering van de vaderen tot de kinderen. Gen. 18:19. Want Ik heb hem gekend, opdat hij zijn kinderen en zijn huis na hem zoude bevelen, en zij den weg des Heeren houden, om te doen gerechtigheid en gerichte; opdat de Heere over Abraham brenge, hetgeen Hij over hem gesproken heeft.

Omdat de mensen toen langer leefden en minder in getal waren, God Zich meermalen openbaarde en satans listen minder waren.

God. 2 Tim. 3:16. Al de Schrift is van God ingegeven, en is nuttig tot lering, tot wederlegging, tot verbetering, tot onderwijzing, die in de rechtvaardigheid is.

Het Oude Testament door de Profeten, het Nieuwe Testament door de Evangelisten en Apostelen. Ex. 17:14. Toen zeide de Heere tot Mozes: Schrijf dit ter gedachtenis in een boek, en leg het in de oren van Jozua, dat Ik de gedachtenis van Amalek geheel uitdelgen zal van onder den hemel. Openb. 1:19. Schrijf, hetgeen gij gezien hebt, en hetgeen is, en hetgeen geschieden zal na dezen.

Door den H. Geest. 2 Petr. 1:21. Want de profetie is voortijds niet voortgebracht door de wil eens mensen, maar de heilige mensen Gods, van den Heiligen Geest gedreven zijnde, hebben ze gesproken.

Neen; de Heilige Geest heeft hen in alle waarheid geleid. Joh. 16:13. Maar wanneer Die zal gekomen zijn, namelijk de Geest der waarheid, Hij zal u in al de waarheid leiden; want Hij zal van Zichzelven niet spreken, maar zo wat Hij zal gehoord hebben, zal Hij spreken, en de toekomende dingen zal Hij u verkondigen.

Twee: het Oude en het Nieuwe Testament. 2 Kor. 3:14. Maar hun zinnen zijn verhard geworden; want tot op den dag van heden blijft hetzelfde deksel in het lezen des Ouden Testaments, zonder ontdekt te worden, hetwelk door Christus te niet gedaan wordt. Hebr. 9:15. En daarom is Hij de Middelaar des nieuwen testaments, opdat, de dood daartussen gekomen zijnde, tot verzoening der overtredingen, die onder het eerste testament waren, degenen, die geroepen zijn, de beloftenis der eeuwige erve ontvangen zouden.

In de Hebreeuwse, en een weinig in de Chaldeeuwse taal.

In de Griekse taal.

Ja; omdat er dingen in zijn, die van niemand dan van God kunnen zijn.

Verborgenheden: als. dat God Drieëenig is; de schepping uit niet in zes dagen; dat Jezus God en mens is, de Middelaar enz. en Profetieën: dat zijn voorzeggingen van toekomende zaken op hun tijd en plaats net vervuld.

Neen; omdat er dingen in zijn, die verdicht en met Gods woord strijdig zijn; waarom zij van de Joodse kerk ook nooit voor Goddelijk erkend zijn, aan welke kerk nochtans de woorden Gods waren toebetrouwd. Rom. 3:2.

Volmaakt. Ps. 19:8. De wet des Heeren is volmaakt, bekerende de ziel; de getuigenis des Heeren is gewis, den slechten wijsheid gevende.

Neen: zij is nog zo geheel als zij ooit geweest is, Matth. 5:18. Want voorwaar zeg Ik u: Totdat de hemel en de aarde voorbijgaan, zal er niet een jota noch een tittel van de wet voorbijgaan, totdat het alles zal zijn geschied.

Neen; de H. Schrift alleen is genoeg. Matth. 15:9. Doch tevergeefs eren zij Mij, lerende leringen, die geboden van mensen zijn.

Klaar, in die dingen, die ter zaligheid nodig zijn. Ps. 119:105. Uw woord is een lamp voor mijn voet, en een licht voor mijn pad.

De waarheid van een zaak kan wel klaar geopenbaard zijn, schoon de zaak in zichzelve zwaar om te verstaan blijft, gelijk het is met alle verborgenheden: als Gods Drieëenheid enz.

Ja. Joh. 5:39. Onderzoekt de Schriften; want gij meent in dezelve het eeuwige leven te hebben; en die zijn het, die van Mij getuigen.

I. In Gods vreze. Ps. 111:10. De vreze des Heeren is het beginsel der wijsheid; allen, die ze doen, hebben goed verstand; Zijn lof bestaat tot in der eeuwigheid. Met een biddend hart. Ps. 119:18. Ontdek mijn ogen, dat ik aanschouwe de wonderen van Uw wet. III. Eerbieding. Jes. 66:5. Hoort des Heeren woord, gij, die voor Zijn woord beeft! Uw broeders, die u haten, die u verre afzonderen, om Mijns Naams wil, zeggen: Dat de Heere heerlijk worde! Doch Hij zal verschijnen tot ulieder vreugde, zij daarentegen zullen beschaamd worden. IV. Aandachtig en met een geestelijk oordeel. 1 Kor. 2:13. Dewelke wij ook spreken, niet met woorden, die de menselijke wijsheid leert, maar met woorden, die de Heilige Geest leert, geestelijke dingen met geestelijke samenvoegende.

Een volmaakte en oneindige Geest. Joh. 4:24. God is een Geest, en die Hem aanbidden, moeten Hem aanbidden in geest en waarheid. Matth. 5:48. Weest dan gijlieden volmaakt, gelijk uw Vader, Die in de hemelen is, volmaakt is.

Dat moet alles oneigenlijk verstaan worden van hoedanigheden in God, die met het gebruik der menselijke delen enige overeenkomst hebben.

1. In Zijn Wezen. 2. In Zijn Namen. 3. In Zijn Eigenschappen. 4. In Zijn Personen.

Ja; doch niet in een lichamelijken zin. Spr. 8:14. Raad en het wezen zijn Mijne; Ik ben het Verstand, Mijne is de Sterkte.

Eén God. 1 Tim. 2:5. Want er is een God, er is ook een Middelaar Gods en der mensen, de Mens Christus Jezus.

Niet die het inderdaad zijn, maar die er van mensen toe gemaakt en voor gehouden worden. 1 Kor. 8:5, 6. Want hoewel er ook zijn, die goden genaamd worden, hetzij in den hemel, hetzij op de aarde (gelijk er vele goden en vele heren zijn), Nochtans hebben wij maar een God, den Vader, uit Welken alle dingen zijn, en wij tot Hem; en maar een Heere, Jezus Christus, door Welken alle dingen zijn, en wij door Hem.

Neen; want Hij heeft niemand Hem gelijk. Gen. 32:29. En Jakob vraagde, en zeide: Geef toch Uw naam te kennen. En Hij zeide: Waarom is het, dat gij naar Mijn naam vraagt? En Hij zegende hem aldaar. Richt. 13:18. En de Engel des Heeren zeide tot hem: Waarom vraagt gij dus naar Mijn naam? Die is toch Wonderlijk.

Om hen van anderen, die hun gelijk zijn, te onderscheiden.

1. Om Hem van de afgoden te onderscheiden. 2. Om daardoor ook iets van Hem aan ons bekend te maken.

Ja.

De naam God en de naam Heere.

Neen; maar een naam van het Wezen Gods Zelf. Hij is van nature God, in tegenstelling der afgoden. Gal. 4:8. Maar toen, als gij God niet kendet, diendet gij degenen, die van nature geen goden zijn.

Dan wordt die buiten zijn eigenlijke betekenis oneigenlijk overgebracht.

De naam Jehovah of Heere.

Neen. Jes. 42:8. Ik ben de Heere, dat is Mijn Naam; en Mijn eer zal Ik geen anderen geven, noch Mijn lof den gesneden beelden.

Ja: hij betekent het zelf-zijn, de Onveranderlijkheid en Getrouwheid van God. Ex. 3:14. En God zeide tot Mozes: IK ZAL ZIJN, Die IK ZIJN ZAL! Ook zeide Hij: Alzo zult gij tot de kinderen Israels zeggen: IK ZAL ZIJN heeft mij tot ulieden gezonden! Ex. 6:2. En Ik ben aan Abraham, Izak, en Jakob verschenen, als God de Almachtige; doch met Mijn Naam Heere ben Ik hun niet bekend geweest.

Ja; omdat Hij ook waarachtig God is. Jer. 23:6. In Zijn dagen zal Juda verlost worden, en Israel zeker wonen; en dit zal Zijn naam zijn, waarmede men Hem zal noemen: De Heere: ONZE GERECHTIGHEID.

Neen: zij zijn God Zelf: daarom wordt Hij genoemd het Licht. 1 Joh. 1:5. En dit is de verkondiging, die wij van Hem gehoord hebben, en wij u verkondigen, dat God een Licht is, en gans geen duisternis in Hem is. Het Leven, de Waarheid, de Liefde. 1 Joh. 4:8. Die niet liefheeft, die heeft God niet gekend; want God is liefde. De Heiligheid zelve; zweren bij Zijn heiligheid, en zweren bij Zichzelven is één. Amos 4:2. De Heere Heere heeft gezworen bij Zijn heiligheid, dat er, ziet, dagen over ulieden zullen komen, dat men u zal optrekken met haken, en uw nakomelingen met visangelen. Vergeleken met Hebr. 6:13. Want als God aan Abraham de belofte deed, dewijl Hij bij niemand, die meerder was, had te zweren, zo zwoer Hij bij Zichzelven.

Niet in God; want in Hem is alles maar één oneindige volmaaktheid; maar alleen naar onze manier van bevatten en naar de verscheidene uitlatingen van Gods volmaaktheid omtrent de schepselen.

In onmededeelbare en mededeelbare eigenschappen. Gen. 1:26. En God zeide: Laat Ons mensen maken, naar Ons beeld, naar Onze gelijkenis. 1 Joh. 3:2. Geliefden, nu zijn wij kinderen Gods, en het is nog niet geopenbaard, wat wij zijn zullen. Maar wij weten, dat als Hij zal geopenbaard zijn, wij Hem zullen gelijk wezen; want wij zullen Hem zien, gelijk Hij is. 2 Petr. 1:4. Door welke ons de grootste en dierbare beloften geschonken zijn, opdat gij door dezelve der goddelijke natuur deelachtig zoudt worden, nadat gij ontvloden zijt het verderf, dat in de wereld is door de begeerlijkheid.

De onafhankelijkheid, de eenvoudigheid, de eeuwigheid, de overaltegenwoordigheid en de onveranderlijkheid Gods.

Omdat er geen de minste gelijkheid van is in enig schepsel.

Dat Hij is van Zichzelven; en bestaat door Zichzelven. Gen. 17:1. Ik ben God, de Almachtige! Wandel voor Mijn aangezicht, en zijt oprecht!

Dat alles in God één is zonder samenstelling van verscheidene delen of zaken. Deut. 6:4. Hoor, Israel! de Heere, onze God, is een enig Heere!

1. Dat Hij is zonder enig begin. 2. Zonder enig vervolg of onderscheid van tijd. 3. Zonder einde. Ps. 90:2. Eer de bergen geboren waren, en Gij de aarde en de wereld voortgebracht hadt, ja, van eeuwigheid tot eeuwigheid zijt Gij God.

Ja; want één dag is bij den Heere als duizend jaren, en duizend jaren als één dag. 2 Petr. 3:8.

Overaltegenwoordig. Jer. 23:23, 24. Ben Ik een God van nabij, spreekt de Heere, en niet een God van verre? Zou zich iemand in verborgene plaatsen kunnen verbergen, dat Ik hem niet zou zien? spreekt de Heere; vervul Ik niet den hemel en de aarde? spreekt de Heere.

Ook van Zijn Wezen, dat van Zijn werkingen niet kan worden afgescheiden, dewijl Hij werkt door Zijn Wezen. Hand. 17:27. Opdat zij den Heere zouden zoeken, of zij Hem immers tasten en vinden mochten; hoewel Hij niet verre is van een iegelijk van ons.

Omdat Hij daar Zijn heerlijkheid meer vertoont dan elders. Jes. 66:1. Alzo zegt de Heere: De hemel is Mijn troon, en de aarde is de voetbank Mijner voeten; waar zou dat huis zijn, dat gijlieden Mij zoudt bouwen, en waar is de plaats Mijner rust?

Onveranderlijk. Mal. 3:6. Want Ik, de Heere, word niet veranderd; daarom zijt gij, o kinderen Jakobs! niet verteerd.

Dat berouw is in God maar een verandering in Zijn werk; niet in Zijn wil en Wezen zelf. Num. 23:19. God is geen man, dat Hij liegen zou, noch eens mensen kind, dat het Hem berouwen zou; zou Hij het zeggen, en niet doen, of spreken, en niet bestendig maken?

Dat is maar een verandering in de meerdere of mindere vertoning van Zijn tegenwoordigheid, niet in Zijn wezenlijke tegenwoordigheid zelve.

Die worden gemeenlijk genoemd: Gods wetenschap, wil en macht, Zijn rechtvaardigheid, goedheid, genade, barmhartigheid en lankmoedigheid.

Omdat er enige verre gelijkheid van is in de schepselen, hoewel ze ook, zoals zij in God zijn, oneindig en zo onmededeelbaar zijn.

Die volmaaktheid Gods, waardoor Hij op de volmaaktste wijze van eeuwigheid in Zich alles weet. Hand. 15:18. Gode zijn al Zijn werken van eeuwigheid bekend.

Over alle dingen: en zo is Hij alwetend. 1 Joh. 3:20. Want indien ons hart ons veroordeelt, God is meerder dan ons hart, en Hij kent alle dingen. Ps. 147:4. Hij telt het getal der sterren; Hij noemt ze allen bij namen.

Ja. Ps. 139:2. Gij weet mijn zitten en mijn opstaan; Gij verstaat van verre mijn gedachten.

Uit kracht van Zijn besluit, en onder een zekerheid van haar toekomendheid.

In een wil van Gods besluit en een wil des gebods, of anders een verborgen en geopenbaarden wil.

Gods eeuwig voornemen, naar hetwelk Hij Zelf alles doet in den tijd. Ef. 1:11. In Hem, in Welken wij ook een erfdeel geworden zijn, wij, die te voren verordineerd waren naar het voornemen Desgenen, Die alle dingen werkt naar den raad van Zijn wil.

Dien Hij ons tot een regel voorschrijft in Zijn Woord, en dien Hij van ons wil gedaan hebben. Rom. 12:2. En wordt dezer wereld niet gelijkvormig; maar wordt veranderd door de vernieuwing uws gemoeds, opdat gij moogt beproeven, welke de goede, en welbehagelijke en volmaakte wil van God zij.

Naar den wil des bevels; want de wil des besluits is ons onbekend. Deut. 29:29. De verborgene dingen zijn voor den Heere, onzen God; maar de geopenbaarde zijn voor ons en voor onze kinderen, tot in eeuwigheid, om te doen al de woorden dezer wet.

Die volmaaktheid Gods, waardoor Hij alle zonden haat en straft. Ps. 5:5, 6, 7. Want Gij zijt geen God, Die lust heeft aan goddeloosheid; de boze zal bij U niet verkeren. De onzinnigen zullen voor Uw ogen niet bestaan; Gij haat alle werkers der ongerechtigheid. Gij zult de leugensprekers verdoen; van den man des bloeds en des bedrogs heeft de Heere een gruwel.

Ja. Rom. 1:32. Dewelken, daar zij het recht Gods weten, namelijk, dat degenen, die zulke dingen doen, des doods waardig zijn) niet alleen dezelve doen, maar ook mede een welgevallen hebben in degenen, die ze doen.

Neen: dat moeten is in God een allergenegendst willen. Hab. 1:13. Gij zijt te rein van ogen, dan dat Gij het kwade zoudt zien, en de kwelling kunt Gij niet aanschouwen; waarom zoudt Gij aanschouwen die trouwelooslijk handelen? Waarom zoudt Gij zwijgen, als de goddeloze dien verslindt, die rechtvaardiger is dan hij?

Neen; dan zou Hij Zichzelven verloochenen, want Zijn rechtvaardigheid is ook God Zelf. Ex. 34:6, 7. Als nu de Heere voor zijn aangezicht voorbijging, zo riep Hij: Heere, Heere, God, barmhartig en genadig, lankmoedig en groot van weldadigheid en waarheid. Die de weldadigheid bewaart aan vele duizenden, Die de ongerechtigheid, en overtreding, en zonde vergeeft; Die den schuldige geenszins onschuldig houdt, bezoekende de ongerechtigheid der vaderen aan de kinderen, en aan de kindskinderen, in het derde en vierde lid.

Dan is Gods rechtvaardigheid al in Christus voldaan: Die heeft voor hen de straf gedragen. Ef. 1:7. In Welken wij hebben de verlossing door Zijn bloed, namelijk de vergeving der misdaden, naar den rijkdom Zijner genade.

Een almacht. Matth. 19:26. En Jezus, hen aanziende, zeide tot hen: Bij de mensen is dat onmogelijk, maar bij God zijn alle dingen mogelijk.

Neen, dat zou een onmacht zijn, en geen macht.

In het algemeen: Zijn beminnelijkheid omtrent Zijn schepselen. Ps. 4:7, 8. Velen zeggen: Wie zal ons het goede doen zien? Verhef Gij over ons het licht Uws aanschijns, o Heere! Gij hebt vreugde in mijn hart gegeven, meer dan ter tijd, als hun koren en hun most vermenigvuldigd zijn. Bijzonder: de uitlatingen Zijner weldadigheid en liefde omtrent Zijn schepselen, de mensen, en bovenal aan Zijn gunstgenoten. Ps. 36:7. Heere! Gij behoudt mensen en beesten. Joh. 3:16. Want alzo lief heeft God de wereld gehad, dat Hij Zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft, opdat een iegelijk die in Hem gelooft, niet verderve, maar het eeuwige leven hebbe.

Die goedheid Gods, waardoor Hij zonder inzicht van des mensen waardigheid hem weldoet.

Zij is of algemeen omtrent allen. Matth. 5:45. Want Hij doet Zijn zon opgaan over bozen en goeden, en regent over rechtvaardigen en onrechtvaardigen. Of bijzonder en zaligmakend, omtrent de uitverkorenen alleen. Rom. 3:24. En worden om niet gerechtvaardigd, uit Zijn genade, door de verlossing, die in Christus Jezus is. Matth. 11:25. Ik dank U, Vader! Heere des hemels en der aarde! dat Gij deze dingen voor de wijzen en verstandigen verborgen hebt, en hebt dezelve den kinderkens geopenbaard. Gen. 6:8. Maar Noach vond genade in de ogen des Heeren. Luk. 1:30. En de engel zeide tot haar: Vrees niet, Maria, want gij hebt genade bij God gevonden. En die wederom voorkomende, inwerkende en achtervolgende genade.

Die goedheid Gods omtrent den ellendigen, uitverkoren zondaar, waardoor Hij hem dagelijks wederom herstelt in den genadestaat, door den Middelaar Jezus. Ex. 34:6. Als nu de Heere voor zijn aangezicht voorbijging, zo riep Hij: Heere, Heere, God, barmhartig en genadig, lankmoedig en groot van weldadigheid en waarheid. Ef. 2:4. Maar God, Die rijk is in barmhartigheid door Zijn grote liefde, waarmede Hij ons liefgehad heeft.

Die goedheid Gods, waardoor Hij de welverdiende straf uitstelt, om de uitverkorenen tot bekering te brengen en de verworpenen te overtuigen. Rom. 2:4. Of veracht gij den rijkdom Zijner goedertierenheid, en verdraagzaamheid, en lankmoedigheid, niet wetende, dat de goedertierenheid Gods u tot bekering leidt?

Gods oppergezag boven alle schepselen. Jer. 10:6, 7. Omdat niemand U gelijk is, o Heere! zo zijt Gij groot, en groot is Uw Naam in mogendheid. Wie zou U niet vrezen, Gij Koning der heidenen? Want het komt U toe; omdat toch onder alle wijzen der heidenen, en in hun ganse koninkrijk, niemand U gelijk is. En kap. 18:6. Zal Ik ulieden niet kunnen doen, gelijk deze pottenbakker, o huis Israels? spreekt de Heere; ziet, gelijk leem in de hand des pottenbakkers, alzo zijt gijlieden in Mijn hand, o huis Israels! Rom. 9:18, 20. Zo ontfermt Hij Zich dan, diens Hij wil, en verhardt, dien Hij wil. Maar toch, o mens, wie zijt gij, die tegen God antwoordt? Zal ook het maaksel tot dengenen, die het gemaakt heeft, zeggen: Waarom hebt gij mij alzo gemaakt?

Drie: de Vader, de Zoon en de H. Geest.

Ja; het is schriftuurlijk. 1 Joh. 5:7. Want Drie zijn er, Die getuigen in den hemel, de Vader, het Woord en de Heilige Geest; en deze Drie zijn Een.

Ja; dat is hier hetzelfde met het woord zelfstandigheid. Hebr. 1:3. Dewelke, alzo Hij is het Afschijnsel Zijner heerlijkheid, en het uitgedrukte Beeld Zijner zelfstandigheid, en.

Neen; maar alleen uit de Heilige Schrift, want zij is een verborgenheid, wel niet tegen, maar nochtans boven de natuur.

1. Uit het Oude Testament. 2. Uit het Nieuwe Testament.

1. Uit teksten, waar God van Zichzelven in het meerder getal spreekt. Gen. 1:26. En God zeide: Laat Ons mensen maken, naar Ons beeld, naar Onze gelijkenis. 2. Uit teksten, waar God en God, Heere en Heere worden onderscheiden. Ps. 45:8. Daarom heeft U, o God! Uw God gezalfd met vreugdeolie, boven Uw medegenoten. Ps. 110:1. De Heere heeft tot mijn Heere gesproken: Zit aan Mijn rechterhand, totdat Ik Uw vijanden gezet zal hebben tot een voetbank Uwer voeten. 3. Uit teksten, waar de drie Personen uitdrukkelijk genoemd en onderscheiden worden. Ps. 33:6. Door het Woord des Heeren zijn de hemelen gemaakt, en door den Geest Zijns monds al hun heir.

1 Joh. 5:7. Drie zijn er, Die getuigen in den hemel, de Vader, het Woord en de Heilige Geest; en deze Drie zijn Een. Ook in onzen doop. Matth. 28:19. Gaat dan henen, onderwijst al de volken, dezelve dopende in den Naam des Vaders, en des Zoons, en des Heiligen Geestes; lerende hen onderhouden alles, wat Ik u geboden heb. Ook toen Christus gedoopt werd. Matth. 3. De zoon werd gedoopt, de Vader sprak uit den hemel, en de Geest Gods kwam nederdalen gelijk een duif.

In wezen.

In personen.

Ja, door hun personele eigenschappen of wijze van bestaan.

Dat Hij als Vader is van Zichzelven.

Dat Hij gegenereerd is van den Vader. Ps. 2:7. Ik zal van het besluit verhalen: de Heere heeft tot Mij gezegd: Gij zijt Mijn Zoon, heden heb Ik U gegenereerd.

Dat Hij uitgaat van den Vader en van den Zoon. Joh. 15:26. Maar wanneer de Trooster zal gekomen zijn, Dien Ik u zenden zal van den Vader, namelijk de Geest der waarheid, Die van den Vader uitgaat, Die zal van Mij getuigen.

Omdat zij niet aan het gehele Wezen, maar elk alleen aan één persoon eigen zijn.

Van eeuwigheid. Spr. 8:24. Ik was geboren, als de afgronden nog niet waren, als nog geen fonteinen waren, zwaar van water.

In God is niet dan een eeuwig en onveranderlijk heden.

Ja. Joh. 1:18. Niemand heeft ooit God gezien; de eniggeboren Zoon, Die in den schoot des Vaders is, Die heeft Hem ons verklaard.

Omdat de Vader van eeuwigheid tot eeuwigheid hetzelfde goddelijk Wezen aan den Zoon mededeelt. Joh. 5:26. Want gelijk de Vader het leven heeft in Zichzelven, alzo heeft Hij ook den Zoon gegeven, het leven te hebben in Zichzelven. Kol. 1:15. Dewelke het Beeld is des onzienlijken Gods, de Eerstgeborene aller kreaturen. Hebr. 1:3. Dewelke, alzo Hij is het Afschijnsel Zijner heerlijkheid, en het uitgedrukte Beeld Zijner zelfstandigheid, en alle dingen draagt door het woord Zijner kracht, nadat Hij de reinigmaking onzer zonden door Zichzelven te weeg gebracht heeft, is gezeten aan de rechter hand der Majesteit in de hoogste hemelen. Kol. 2:9. Want in Hem woont al de volheid der Godheid lichamelijk.

Neen; Hij was al vooraf Gods Zoon. Gal. 4:4. Maar wanneer de volheid des tijds gekomen is, heeft God Zijn Zoon uitgezonden, geworden uit een vrouw, geworden onder de wet.

Neen; maar ook van den Zoon; daarom wordt Hij ook genoemd, de Geest van Christus. Rom. 8:9. Doch gijlieden zijt niet in het vlees, maar in den Geest, zo anders de Geest Gods in u woont. Maar zo iemand den Geest van Christus niet heeft, die komt Hem niet toe. Gal. 4:6. En overmits gij kinderen zijt, zo heeft God den Geest Zijns Zoons uitgezonden in uw harten, Die roept: Abba, Vader!

Neen; Hij is een dadelijk Persoon, hebbende verstand en wil. Want de Geest onderzoekt alle dingen, ook de diepten Gods. 1 Kor. 2:10 en 12:11. Doch deze dingen alle werkt een en dezelfde Geest, delende aan een iegelijk in het bijzonder, gelijkerwijs Hij wil. Hij is ook verschenen in den doop van Christus. Matth. 3:16. En Jezus, gedoopt zijnde, is terstond opgeklommen uit het water; en ziet, de hemelen werden Hem geopend, en hij zag den Geest Gods nederdalen, gelijk een duive, en op Hem komen.

Ja; Hij wordt uitdrukkelijk een ander genoemd. Joh. 14:16. En Ik zal den Vader bidden, en Hij zal u een anderen Trooster geven, opdat Hij bij u blijve in der eeuwigheid.

1. Uit hun goddelijke namen. 2. Uit hun goddelijke eigenschappen. 3. Uit hun goddelijke werken. 4. Uit hun goddelijke eer.

1. De naam Heere of Jehova. Jer. 23:6. In Zijn dagen zal Juda verlost worden, en Israel zeker wonen; en dit zal Zijn naam zijn, waarmede men Hem zal noemen: De Heere: ONZE GERECHTIGHEID. 2. De naam God. 1 Joh. 5:20. Doch wij weten, dat de Zoon van God gekomen is, en heeft ons het verstand gegeven, dat wij den Waarachtige kennen; en wij zijn in den Waarachtige, namelijk in Zijn Zoon Jezus Christus. Deze is de waarachtige God, en het eeuwige Leven.

Hand. 5:3, 4. En Petrus zeide: Ananias, waarom heeft de satan uw hart vervuld, dat gij den Heiligen Geest liegen zoudt, en onttrekken van den prijs des lands? Zo het gebleven ware, bleef het niet uw, en verkocht zijnde, was het niet in uw macht? Wat is het, dat gij deze daad in uw hart hebt voorgenomen? Gij hebt den mensen niet gelogen, maar Gode.

De eeuwigheid, Micha 5:1. En gij, Bethlehem Efratha! zijt gij klein om te wezen onder de duizenden van Juda? Uit u zal Mij voortkomen, Die een Heerser zal zijn in Israel, en Wiens uitgangen zijn van ouds, van de dagen der eeuwigheid.

De overaltegenwoordigheid. Ps. 139:7. Waar zou ik heengaan voor Uw Geest en waar zou ik heenvlieden voor Uw aangezicht?

De schepping en onderhouding van alles. Ps. 33:6. Door het Woord des Heeren zijn de hemelen gemaakt, en door den Geest Zijns monds al hun heir.

In hun naam gedoopt te worden, in hen te geloven, en hen te aanbidden. 2 Kor. 13:13. De genade van den Heere Jezus Christus, en de liefde van God, en de gemeenschap des Heiligen Geestes, zij met u allen. Amen.

Ja; omdat men daardoor God recht leert kennen en verzoening zoeken met den Vader als Rechter in de voldoening van den Zoon, door de werking van den H. Geest. Joh. 6:44. Niemand kan tot Mij komen, tenzij dat de Vader, Die Mij gezonden heeft, hem trekke; en Ik zal hem opwekken ten uitersten dage. 1 Joh. 1:3. Hetgeen wij dan gezien en gehoord hebben, dat verkondigen wij u, opdat ook gij met ons gemeenschap zoudt hebben, en deze onze gemeenschap ook zij met den Vader, en met Zijn Zoon Jezus Christus.

Neen; zij zijn de besluitende God Zelf, zo als Zijn verstand en wil zich uitlaten tot het bepalen der dingen buiten Hem.

Van eeuwigheid. Hand. 15:18. Gode zijn al Zijn werken van eeuwigheid bekend.

Ja. Matth. 11:26. Ja, Vader! Want alzo is geweest het welbehagen voor U.

Ja. Rom. 11:33. O diepte des rijkdoms, beide der wijsheid en der kennis Gods, hoe ondoorzoekelijk zijn Zijn oordelen, en onnaspeurlijk Zijn wegen!

Neen; onveranderlijk. Jes. 46:10. Die van den beginne aan verkondigt het einde, en van ouds af die dingen, die nog niet geschied zijn; Die zegt: Mijn raad zal bestaan, en Ik zal al Mijn welbehagen doen.

Over alle dingen. Ef. 1:11. Wij, die te voren verordineerd waren naar het voornemen Desgenen, Die alle dingen werkt naar den raad van Zijn wil.

Neen; maar wel onder een voorwaarde, die God mede besloten heeft, en die Hij Zelf zekerlijk werkt. Dus had God besloten Petrus zalig te maken, onder voorwaarde van geloof en bekering, maar te gelijk had God besloten, geloof en bekering in der tijd in hem te werken, en ook dadelijk gewrocht.

Ja.

Predestinatie of voorverordinering. Rom. 8:30. En die Hij te voren verordineerd heeft, dezen heeft Hij ook geroepen; en die Hij geroepen heeft, dezen heeft Hij ook gerechtvaardigd; en die Hij gerechtvaardigd heeft, dezen heeft Hij ook verheerlijkt.

Twee; de verkiezing en de verwerping. 1 Thess. 5:9. Want God heeft ons niet gesteld tot toorn, maar tot verkrijging der zaligheid, door onzen Heere Jezus Christus.

Van eeuwigheid. Ef. 1:4. Gelijk Hij ons uitverkoren heeft in Hem, voor de grondlegging der wereld, opdat wij zouden heilig en onberispelijk zijn voor Hem in de liefde.

Neen; het minste getal. Matth. 20:16. Velen zijn geroepen, maar weinigen uitverkoren.

Ja. Rom. 9:13. Jakob heb Ik liefgehad, en Ezau heb Ik gehaat.

Alleen Gods vrij en souverein welbehagen. Rom. 9:18. Zo ontfermt Hij Zich dan, diens Hij wil, en verhardt, dien Hij wil.

Neen. Zo is het dan niet desgenen, die wil, noch desgenen, die loopt, maar des ontfermenden Gods. Rom. 9:16.

Neen; want God had rechtvaardig alle mensen kunnen laten verloren gaan.

Neen; onveranderlijk. Rom. 9:11. Want als de kinderen nog niet geboren waren, noch iets goeds of kwaads gedaan hadden, opdat het voornemen Gods, dat naar de verkiezing is, vast bleve, niet uit de werken, maar uit den Roepende.

Neen; want God heeft de middelen tot het einde meteen besloten. Rom. 8:29, 30. Want die Hij te voren gekend heeft, die heeft Hij ook te voren verordineerd, den beelde Zijns Zoons gelijkvormig te zijn, opdat Hij de Eerstgeborene zij onder vele broederen. En die Hij te voren verordineerd heeft, dezen heeft Hij ook geroepen; en die Hij geroepen heeft, dezen heeft Hij ook gerechtvaardigd; en die Hij gerechtvaardigd heeft, dezen heeft Hij ook verheerlijkt.

God geeft hem hart en lust om te willen. Fil. 2:13. Want het is God, Die in u werkt beide het willen en het werken, naar Zijn welbehagen.

Geloof, hoop en liefde. 1 Thess. 1:3, 4. Zonder ophouden gedenkende het werk uws geloofs, en den arbeid der liefde, en de verdraagzaamheid der hoop op onzen Heere Jezus Christus, voor onzen God en Vader; Wetende, geliefde broeders, uw verkiezing van God.

Het dient om God te verheerlijken in Zijn oppermacht, onafhankelijkheid, wijsheid, genade, rechtvaardigheid en waarheid. Rom. 11:33. O diepte des rijkdoms, beide der wijsheid en der kennis Gods, hoe ondoorzoekelijk zijn Zijn oordelen, en onnaspeurlijk Zijn wegen! En om den mens te vernederen, Rom. 9:20, 21. Maar toch, o mens, wie zijt gij, die tegen God antwoordt? Zal ook het maaksel tot dengenen, die het gemaakt heeft, zeggen: Waarom hebt gij mij alzo gemaakt? Of heeft de pottenbakker geen macht over het leem, om uit denzelfden klomp te maken, het ene vat ter ere, en het andere ter onere? 1 Kor. 4:7. Want wie onderscheidt u? En wat hebt gij, dat gij niet hebt ontvangen? En zo gij het ook ontvangen hebt, wat roemt gij, alsof gij het niet ontvangen hadt?

Om dat betamelijk met Zijn heiligheid en rechtvaardigheid te kunnen doen, is Christus van eeuwigheid met Zijn borgtocht tussenbeide gekomen; welke onderhandeling oneigenlijk genaamd wordt: het verbond der verlossing of den raad des vredes.

Den wil des Vaders van eeuwigheid om de uitverkorenen door Christus' lijden te verlossen, en den wil des Zoons om Zichzelven tot een Borg te stellen voor de uitverkorenen.

Ja; daartoe brengen de godgeleerden bij. Ps. 2:7, 8. Ik zal van het besluit verhalen: de Heere heeft tot Mij gezegd: Gij zijt Mijn Zoon, heden heb Ik U gegenereerd. Eis van Mij, en Ik zal de heidenen geven tot Uw erfdeel, en de einden der aarde tot Uw bezitting. Luk. 22:29. Ik verordineer u het Koninkrijk, gelijkerwijs Mijn Vader dat Mij verordineerd heeft.

Twee zaken. 1. De overeenkomende partijen. 2. Het werk van de onderlinge partijen.

Als een vrijmachtig Heer, Die met Zijn Zoon handelt over de borgtocht voor de uitverkorenen, welke Hij niet gehouden was toe te laten.

Als Borg en Middelaar, Die Zichzelven gaat verbinden om voor de schulden der uitverkorenen te betalen.

De Vader eiste van Zijn Zoon alles, wat nodig was, om de uitverkorenen te verlossen, welke eis is des Vaders eeuwigen wil. Joh. 6:39. Dit is de wil des Vaders, Die Mij gezonden heeft, dat al wat Hij Mij gegeven heeft, Ik daaruit niet verlieze, maar hetzelve opwekke ten uitersten dage.

Ja: Hij zeide aan Zijn Zoon een zeker zaad toe, waarover Hij Hoofd en Koning zou zijn. Joh. 17:9. Ik bid niet voor de wereld, maar voor degenen, die Gij Mij gegeven hebt.

Ja: God de Vader heeft ook die belofte aan Zijn Zoon door eedzwering bevestigd. Ps. 110:4. De Heere heeft gezworen, en het zal Hem niet berouwen: Gij zijt Priester in eeuwigheid, naar de ordening van Melchizedek.

Christus stemde aan Zijn zijde toe den eis des Vaders, en nam aan volkomen voor de uitverkorenen te voldoen. Ps. 40:8, 9. Toen zeide ik: Zie, ik kom; in de rol des boeks is van mij geschreven. Ik heb lust, o mijn God! om Uw welbehagen te doen; en Uw wet is in het midden mijns ingewands.

Ja; Hij deed een wedereisen, dat Hij de uitverkorenen dan zou hebben tot Zijn erfdeel. Ps. 2:8. Eis van Mij, en Ik zal de heidenen geven tot Uw erfdeel, en de einden der aarde tot Uw bezitting.

Ja; in der tijd, door Zijn werken.

Tweeërlei: Zijn werken in de natuur en Zijn werken in de genade.

Ook tweeërlei: het werk der schepping en het werk der voorzienigheid.

Door een almachtige daad van een enkelen wil iets voortbrengen. Openb. 4:11. Gij Heere, zijt waardig te ontvangen de heerlijkheid, en de eer, en de kracht; want Gij hebt alle dingen geschapen, en door Uw wil zijn zij, en zijn zij geschapen.

De Drieëenige God. Gen. 1:1. In den beginne schiep God den hemel en de aarde.

In den beginne.

Uit niets. Rom. 4:17. En roept de dingen, die niet zijn, alsof zij waren.

Genesis 1.

Ten opzichte van de stof in één ogenblik, en ten opzichte van de verdere schikking in zes dagen.

Ja. Ps. 104:4. Hij maakt Zijn engelen geesten, Zijn dienaars tot een vlammend vuur.

Gedienstige geesten, die tot dienst uitgezonden worden om dergenen wil, die de zaligheid beërven zullen. Hebr. 1:14.

Waarschijnlijk op den eersten dag, want toen de aarde nederzonk op haar grondvesten, toen zongen de morgensterren al te zamen vrolijk, en de kinderen Gods juichten. Job 38:6, 7.

Goed, want God zag al wat Hij gemaakt had, en ziet, het was zeer goed. Gen. 1:31.

Neen; daar is een deel afgevallen, en zijn duivelen in de hel geworden. Jud. 6. En de engelen, die hun beginsel niet bewaard hebben, maar hun eigen woonstede verlaten hebben, heeft Hij tot het oordeel des groten dags met eeuwige banden onder de duisternis bewaard.

Adam en Eva.

Uit het stof der aarde. Gen. 2:7.

Uit een rib van Adams lijf. Gen. 2.

Uit twee: uit ziel en lichaam.

Neen; die kwam onmiddellijk van God, Die blies er een levende ziel in. Gen. 2.

Een onsterfelijke geest, waardoor wij leven en rede gebruiken.

Hij rustte en heiligde denzelve. Gen. 2.

Neen. De Schepper van de einden der aarde wordt noch moede noch mat. Jes. 40:28.

Dat Hij ophield met scheppen.

De Heere heeft alles gewrocht om Zijns Zelfs wil; dat is, tot Zijn heerlijkheid. Spr. 16:4.

Neen; daar is nog een gedurig werk der goddelijke voorzienigheid. Joh. 5:17. Mijn Vader werkt tot nu toe, en Ik werk ook.

In drie: in onderhouding, medewerking en regering.

Die almachtige kracht Gods, waardoor Hij alles doet blijven in zijn wezen. Hebr. 1:3. En alle dingen draagt door het woord Zijner kracht.

Die almachtige kracht Gods, waardoor Hij medewerkende invloeit in alle bewegingen en werkingen der schepselen. 1 Kor. 12:6. En er is verscheidenheid der werkingen, doch het is dezelfde God, Die alles in allen werkt.

Die almachtige kracht Gods, waardoor Hij alles bestiert tot een zeker bepaald einde. Ps. 93:1. De Heere regeert, Hij is met hoogheid bekleed; de Heere is bekleed met sterkte, Hij heeft Zich omgord. Ook is de wereld bevestigd, zij zal niet wankelen.

Over alle dingen. Ef. 1:11. Wij, die te voren verordineerd waren naar het voornemen Desgenen, Die alle dingen werkt naar den raad van Zijn wil.

Ja. Matth. 10:30. En ook uw haren des hoofds zijn alle geteld.

Neen; 1. dewijl het Hem geen oneer is, die te hebben geschapen, 2. omdat Hij er ook geen groter dingen om behoeft te verzuimen, 3. en Hij er ook dikwijls grote zaken door uitvoert.

Ja; het lot wordt in den schoot geworpen, maar het gehele beleid daarvan is van den Heere. Spr. 16:33.

Niet ten opzichte van God, maar wel ten opzichte van ons.

Ja; de tijd daarvan is ook bij God bepaald. Job 14:5. Dewijl zijn dagen bestemd zijn, het getal zijner maanden bij U is, en Gij zijn bepalingen gemaakt hebt, die hij niet overgaan zal.

Niet ten opzichte van God, maar wel naar den mens.

Neen; die heeft God mede besloten als middelen tot dat einde, en Hij geeft ook den mens den wil om ze te gebruiken.

Ja, zelfs over de gedachten. Spr. 21:1. Des konings hart is in de hand des Heeren als waterbeken. Hij neigt het tot al wat Hij wil.

Neen; die bestiering is geen dwang, maar een gewillige neiging.

Ja; Hij laat ze toe, bepaalt en bestiert ze tot een zeker einde. Gen. 50:20. Gijlieden wel, gij hebt kwaad tegen mij gedacht; doch God heeft dat ten goede gedacht; opdat Hij deed, gelijk het te dezen dage is, om een groot volk in het leven te behouden.

Neen; een heilig God kan geen oorzaak zijn van iets zondigs. Hij haat en straft de zonde.

Ja. 2 Kor. 3:5. Niet dat wij van onszelven bekwaam zijn iets te denken, als uit onszelven; maar onze bekwaamheid is uit God.

Hij moet invloeien tot elke bijzondere daad, daartoe opwekkende en medewerkende. Fil. 2:13. Want het is God, Die in u werkt beide het willen en het werken, naar Zijn welbehagen.

Zij leert Gods volk in tegenspoed geduldig, in voorspoed dankbaar, en voor het toekomende vertrouwend te zijn. Job 1:21, 22. Naakt ben ik uit mijner moeders buik gekomen, en naakt zal ik daarhenen wederkeren. De Heere heeft gegeven, en de Heere heeft genomen; de Naam des Heeren zij geloofd! In dit alles zondigde Job niet, en schreef Gode niets ongerijmds toe. Gen. 32:10. Ik ben geringer dan al deze weldadigheden, en dan al deze trouw, die Gij aan Uw knecht gedaan hebt; want ik ben met mijn staf over deze Jordaan gegaan, en nu ben ik tot twee heiren geworden! Job 13:15. Ziet, zo Hij mij doodde, zou ik niet hopen? Evenwel zal ik mijn wegen voor Zijn aangezicht verdedigen.

Ja; dien regeert God verbondswijze.

Twee: een verbond der werken, en een verbond der genade.

Vóór den val.

Met Adam, en in hem, als het hoofd, met al zijn nakomelingen.

Volmaakte gehoorzaamheid aan de wet.

Aan de wet der liefde: God lief te hebben met al zijn kracht, en zijn naasten als zichzelven.

God had die ingeschapen in zijn hart.

Het eeuwige leven.

Ja: door den boom des levens.

Den dood.

Ja: niet te eten van den boom der kennisse, des goed en des kwaads. Gen. 2:17. Maar van den boom der kennis des goeds en des kwaads, daarvan zult gij niet eten; want ten dage, als gij daarvan eet, zult gij den dood sterven.

Ja: God had den mens zo geschapen, dat hij dat kon doen.

Goed en oprecht.

Neen; maar in een dadelijke, zedelijke rechtheid. Pred. 7:29. Dit heb ik gevonden, dat God den mens recht gemaakt heeft, maar zij hebben veel vonden gezocht.

Naar Zijn beeld. Gen. 1:27.

In kennis, gerechtigheid en heiligheid.

Neen; want God heeft geen lichaam.

Neen; die is maar een gevolg van het beeld en zal in den hemel niet zijn, waar nochtans Gods beeld op het allervolmaakst zal wezen.

Kol. 3:10. En aangedaan hebt den nieuwen mens, die vernieuwd wordt tot kennis, naar het evenbeeld Desgenen, Die hem geschapen heeft.

Ef. 4:24. En den nieuwen mens aandoen, die naar God geschapen is in ware rechtvaardigheid en heiligheid.

Neen, onsterfelijk; want de dood is eerst op de zonde gedreigd. Gen. 2:17. Ten dage, als gij daarvan eet, zult gij den dood sterven.

Neen, hij heeft het verloren door de zonde.

Het eten van den boom der kennis des goeds en des kwaads.

In het Paradijs.

Dat is onbekend.

Eva.

Van den duivel, door middel van een slang. Gen. 3:1-7. De slang nu was listiger dan al het gedierte des velds, hetwelk de Heere God gemaakt had; en zij zeide tot de vrouw: Is het ook, dat God gezegd heeft: Gijlieden zult niet eten van allen boom dezes hofs? En de vrouw zeide tot de slang: Van de vrucht der bomen dezes hofs zullen wij eten; Maar van de vrucht des booms, die in het midden des hofs is, heeft God gezegd: Gij zult van die niet eten, noch die aanroeren, opdat gij niet sterft. Toen zeide de slang tot de vrouw: Gijlieden zult den dood niet sterven; Maar God weet, dat, ten dage als gij daarvan eet, zo zullen uw ogen geopend worden, en gij zult als God wezen, kennende het goed en het kwaad. En de vrouw zag, dat die boom goed was tot spijze, en dat hij een lust was voor de ogen, ja, een boom, die begeerlijk was om verstandig te maken; en zij nam van zijn vrucht en at; en zij gaf ook haar man met haar, en hij at. Toen werden hun beider ogen geopend, en zij werden gewaar, dat zij naakt waren; en zij hechtten vijgeboombladeren samen, en maakten zich schorten. Openb. 12:9. En de grote draak is geworpen, namelijk de oude slang, welke genaamd wordt duivel en satanas, die de gehele wereld verleidt, hij is, zeg ik, geworpen op de aarde; en zijn engelen zijn met hem geworpen. Joh. 8:44. Gij zijt uit den vader den duivel, en wilt de begeerten uws vaders doen; die was een mensenmoorder van den beginne, en is in de waarheid niet staande gebleven; want geen waarheid is in hem. Wanneer hij de leugen spreekt, zo spreekt hij uit zijn eigen; want hij is een leugenaar, en de vader derzelve leugen.

Dat zij niet zou sterven, maar als God zijn, kennende goed en kwaad.

Door zijn vrouw; die gaf hem en hij at.

Genesis 3.

1. Het verliezen van Gods beeld. 2. Het gevoel dat zij naakt waren. 3. Schrik in het geweten. 4. Uitwerping uit het paradijs. 5. Den dood.

Ja: zij wordt ons toegerekend.

Omdat Adam het hoofd des verbonds was, en daarin aangemerkt werd, als vertegenwoordigende al zijn nakomelingen. Rom. 5:12. Daarom, gelijk door een mens de zonde in de wereld ingekomen is, en door de zonde de dood; en alzo de dood tot alle mensen doorgegaan is, in welken allen gezondigd hebben.

De erfzonde. Ps. 51:7. Zie, ik ben in ongerechtigheid geboren, en in zonde heeft mij mijn moeder ontvangen.

Tweeërlei: erfzonde en dadelijke zonde.

Door toerekening en overerving.

God.

De schuld der zonde. Rom. 5:19. Gelijk door de ongehoorzaamheid van dien enen mens velen tot zondaars gesteld zijn geworden, alzo zullen ook door de gehoorzaamheid van Enen velen tot rechtvaardigen gesteld worden. 1 Kor. 15:22. Want gelijk zij allen in Adam sterven, alzo zullen zij ook in Christus allen levend gemaakt worden.

De smet der zonde. Job 14:4. Wie zal een reine geven uit den onreine? Niet een.

Van onze ouders.

De verbintenis tot straf om Adams zonde. Rom. 5:18. Zo dan, gelijk door een misdaad de schuld gekomen is over alle mensen tot verdoemenis; alzo ook door een rechtvaardigheid komt de genade over alle mensen tot rechtvaardigmaking des levens.

De inklevende verdorvenheid, welke zich verspreid heeft over den gehelen mens. Gen. 8:21. Want het gedichtsel van 's mensen hart is boos van zijn jeugd aan. Rom. 6:12, 13. Dat dan de zonde niet heerse in uw sterfelijk lichaam, om haar te gehoorzamen in de begeerlijkheden deszelven lichaams. En stelt uwe leden niet der zonde tot wapenen der ongerechtigheid; maar stelt uzelven Gode, als uit de doden levende geworden zijnde, en stelt uw leden Gode tot wapenen der gerechtigheid.

Ja. uitgezonderd Christus. Joh. 3:6. Hetgeen uit het vlees geboren is, dat is vlees.

Omdat Hij ontvangen is van den H. Geest. Luk. 1:35. En de engel, antwoordende, zeide tot haar: De Heilige Geest zal over u komen, en de kracht des Allerhoogsten zal u overschaduwen; daarom ook, dat Heilige, Dat uit u geboren zal worden, zal Gods Zoon genaamd worden.

Ja. Jak. 3:2. Wij struikelen allen in vele.

Met gedachten, met woorden en met werken. Spr. 6:18. Een hart, dat ondeugdzame gedachten smeedt; voeten, die zich haasten, om tot kwaad te lopen. Matth. 12:36. Maar Ik zeg u, dat van elk ijdel woord, hetwelk de mensen zullen gesproken hebben, zij van hetzelve zullen rekenschap geven in den dag des oordeels. Matth. 15:19. Want uit het hart komen voort boze bedenkingen, doodslagen, overspelen, hoererijen, dieverijen, valse getuigenissen, lasteringen.

Ja.

In drie: in zonde, in onmacht daaronder, en in straf.

Ja: tot alle geestelijk goed. Rom. 8:7. Het bedenken des vleses vijandschap is tegen God; want het onderwerpt zich der wet Gods niet; want het kan ook niet.

Neen. Ef. 2:1. En u heeft Hij mede levend gemaakt, daar gij dood waart door de misdaden en de zonden.

Neen, dat zijn middelen, waardoor God den mens, als een redelijk schepsel, bewerken wil tot zijn plicht.

De dood. Rom. 6:23. De bezoldiging der zonde is de dood.

Drieërlei: een lichamelijke, geestelijke en eeuwige dood.

Een scheiding van ziel en lichaam.

1. Een scheiding van Gods gunst, en 2. een onmacht in de zonde. Jes. 59:2. Maar uw ongerechtigheden maken een scheiding tussen ulieden en tussen uw God, en uw zonden verbergen het aangezicht van ulieden, dat Hij niet hoort. Ef. 2:1. En u heeft Hij mede levend gemaakt, daar gij dood waart door de misdaden en de zonden.

Een eeuwig straflijden in de hel. Openb. 14:11. En de rook van hun pijniging gaat op in alle eeuwigheid.

Ja, tot de kleinste toe. Gal. 3:10. Want zovelen als er uit de werken der wet zijn, die zijn onder den vloek; want er is geschreven: Vervloekt is een iegelijk, die niet blijft in al hetgeen geschreven is in het boek der wet, om dat te doen.

Wel in Christus, de zonde tegen den H. Geest alleen uitgezonderd, doch geen vergeeflijke in zichzelve. Jak. 2:10. Want wie de gehele wet zal houden, en in een zal struikelen, die is schuldig geworden aan alle. Deut. 27:26. Vervloekt zij, die de woorden dezer wet niet zal bevestigen, doende dezelve! En al het volk zal zeggen: Amen.

Ja, ten opzichte van deszelfs macht om iemand te rechtvaardigen.

Dat er behalve de satan geen ongelukkiger schepsel is dan de natuurlijke mens.

Ja, het verbond der genade.

Terstond na den val. Gen. 3:15. Ik zal vijandschap zetten tussen u en tussen deze vrouw, en tussen uw zaad en tussen haar zaad; datzelve zal u den kop vermorzelen, en gij zult het de verzenen vermorzelen.

Het genade-verbond is die weg, langs welken God door Christus het eigendom wordt van den zondaar, en hij een eigendom Gods. Jer. 31:33. Maar dit is het verbond, dat Ik na die dagen met het huis van Israel maken zal, spreekt de Heere: Ik zal Mijn wet in hun binnenste geven, en zal die in hun hart schrijven; en Ik zal hun tot een God zijn, en zij zullen Mij tot een volk zijn.

Alleen met de uitverkorenen. Ezech. 16:6. Als Ik bij u voorbijging, zo zag Ik u, vertreden zijnde in uw bloed, en Ik zeide tot u in uw bloed: Leef; ja, Ik zeide tot u in uw bloed: Leef!

Hetgeen Hij daarin eist, is tevens een belofte des verbonds, namelijk: het geloof in Jezus Christus. Hos. 2:19. En Ik zal u Mij ondertrouwen in geloof; en gij zult den Heere kennen. Hab. 2:4. Maar de rechtvaardige zal door zijn geloof leven. Ps. 27:8. Mijn hart zegt tot U: Gij zegt: Zoek Mijn aangezicht; ik zoek Uw aangezicht, o Heere!

Genade hier, en het eeuwige leven hiernamaals. Hand. 16:31. Geloof in den Heere Jezus Christus, en gij zult zalig worden, gij en uw huis.

Ja.

Ja. Hebr. 13:8. Jezus Christus is gisteren en heden dezelfde en in der eeuwigheid.

God nadert eerst tot hem, als Hij den zondaar vriendelijk nodigt en bidt. 2 Kor. 5:20. Zo zijn wij dan gezanten van Christus wege, alsof God door ons bade; wij bidden van Christus wege: laat u met God verzoenen. Met veel ernst en oprechtheid. Ezech. 33:11. Zeg tot hen: Zo waarachtig als Ik leef, spreekt de Heere Heere, zo Ik lust heb in den dood des goddelozen! maar daarin heb Ik lust, dat de goddeloze zich bekere van zijn weg en leve. Bekeert u, bekeert u van uw boze wegen, want waarom zoudt gij sterven, o huis Israels? En al zijn zwarigheden oplost. Jes. 55:2. Waarom weegt gijlieden geld uit voor hetgeen geen brood is, en uw arbeid voor hetgeen niet verzadigen kan? Hoort aandachtiglijk naar Mij, en eet het goede, en laat uw ziel in vettigheid zich verlustigen.

Ik trok ze met mensenzelen, met touwen der liefde. Hos. 11:4.

Hij neemt den Heere aan tot zijn God en geeft zich aan Hem over ten eigendom. Hoogl. 2:16. Mijn Liefste is mijn, en ik ben Zijn, Die weidt onder de lelien.

De zondaar doet dit bedaard, vrijwillig, armoedig, gelovig, oprecht, met een gehele toestemming aan de eisen, zowel als aan de beloften des verbonds. Ps. 51:8. Zie, Gij hebt lust tot waarheid in het binnenste, en in het verborgene maakt Gij mij wijsheid bekend.

God gedenkt aan Zijn verbond tot in eeuwigheid. Ps. 105:8. Hij gedenkt Zijns verbonds tot in der eeuwigheid, des woords, dat Hij ingesteld heeft, tot in duizend geslachten. En de bondgenoten hebben recht, om te eisen alles, wat tot het leven en de gelukzaligheid nodig is. Ps. 74:19-21. Geef aan het wild gedierte de ziel Uwer tortelduif niet over; vergeet den hoop Uwer ellendigen niet in eeuwigheid. Aanschouw het verbond; want de duistere plaatsen des lands zijn vol woningen van geweld. Laat den verdrukte niet beschaamd wederkeren; laat den ellendige en nooddruftige Uw Naam prijzen.

De Heere Jezus Christus. 1 Tim. 2:5. Er is een God, er is ook een Middelaar Gods en der mensen, de Mens Christus Jezus.

Ook van verzoening; want zo volgt er in dienzelfden tekst: Die Zichzelven gegeven heeft tot een rantsoen voor allen. 1 Tim. 2:6.

Ja; omdat in Hem alles vervuld is, wat van den Messias voorzegd was.

Ja. 1. Eer de scepter van Juda nog was geweken, en de wetgever van tussen zijn voeten, volgens Gen. 49:10. Terwijl de tweede tempel nog stond, volgens Hagg. 2:10. En toen de zeventig weken ten einde liepen, volgens Dan. 9:24.

1. In Zijn namen. 2. In Zijn ambten. 3. In Zijn naturen. 4. In Zijn staten. 5. In Zijn weldaden.

Die zijn twee: Jezus en Christus, de eerste een Hebreeuwse, de tweede een Griekse naam.

Zaligmaker. Matth. 1:21. Gij zult Zijn naam heten JEZUS; want Hij zal Zijn volk zalig maken van hun zonden.

Iemand te verlossen van het hoogste kwaad en te brengen tot het hoogste goed.

Door verdienste en dadelijke toepassing.

Ja. Hebr. 5:9. En geheiligd zijnde, is Hij allen, die Hem gehoorzaam zijn, een oorzaak der eeuwige zaligheid geworden.

Ja. Joh. 10:28. Ik geef hun het eeuwige leven; en zij zullen niet verloren gaan in der eeuwigheid, en niemand zal dezelve uit Mijn hand rukken.

Neen; allen, voor wie Hij de zaligheid verdient, dien past Hij ze ook zekerlijk toe. Jes. 53:11. Door Zijn kennis zal Mijn Knecht, de Rechtvaardige, velen rechtvaardig maken, want Hij zal hun ongerechtigheden dragen.

Neen, maar van de krachtdadige bewerking der goddelijke genade.

Gezalfde.

Messias. Joh. 1:42. Wij hebben gevonden den Messias, hetwelk is, overgezet zijnde, de Christus.

In twee: in Zijn verordinering en in Zijn bekwaammaking tot Zijn Middelaarsambt.

God de Vader.

Van eeuwigheid. Spr. 8:23. Ik ben van eeuwigheid af gezalfd geweest; van den aanvang, van de oudheden der aarde aan.

Èn naar Zijn Godheid, èn naar Zijn mensheid.

In de volheid des tijds.

Naar Zijn menselijke, want in de goddelijke natuur kan geen bekwaammaking plaats hebben.

Omdat onder het Oude Testament mensen door zalving tot zekere ambten werden ingehuldigd en verordineerd.

Omdat God bij die zalvingen ook wel aan de zodanigen bekwaamheden instortte tot die ambten.

Met den H. Geest. Hand. 10:38. Belangende Jezus van Nazareth, hoe Hem God gezalfd heeft met den Heiligen Geest en met kracht; Welke het land doorgegaan is, goeddoende, en genezende allen, die van den duivel overweldigd waren; want God was met Hem.

Wijsheid, macht en heiligheid.

In Zijn leren. Matth. 7:28, 29. En het is geschied, als Jezus deze woorden geeindigd had, dat de scharen zich ontzetten over Zijn leer; Want Hij leerde hen, als macht hebbende, en niet als de Schriftgeleerden.

In Zijn wonderwerken. Luk. 24:19. De dingen aangaande Jezus den Nazarener, Welke een Profeet was, krachtig in werken en woorden, voor God en al het volk.

Daarin, dat Hij geen zonde had.

Neen. Luk. 1:35. En de engel, antwoordende, zeide tot haar: De Heilige Geest zal over u komen, en de kracht des Allerhoogsten zal u overschaduwen; daarom ook, dat Heilige, Dat uit u geboren zal worden, zal Gods Zoon genaamd worden.

Neen. Joh. 8:46. Wie van u overtuigt Mij van zonde?

Neen; want die zelf een zondaar was, kon niet voor anderen betalen. Hebr. 7:26. Want zodanig een Hogepriester betaamde ons, heilig, onnozel, onbesmet, afgescheiden van de zondaren, en hoger dan de hemelen geworden.

Tot drie: tot Profeet, tot Priester en tot Koning.

Ja, door gezalfde profeten, priesters en koningen.

Ja.

Om onze onwetendheid te verlichten.

Om onze schuld te verzoenen.

Om ons uit de dienstbaarheid des duivels en der zonde te verlossen.

Ja. Deut. 18:15. Een Profeet, uit het midden van u, uit uw broederen, als mij, zal u de Heere, uw God, verwekken; naar Hem zult gij horen.

Hij leert ons.

Den weg der zaligheid. Jes. 61:1-3. De Geest des Heeren Heeren is op Mij, omdat de Heere Mij gezalfd heeft, om een blijde boodschap te brengen den zachtmoedigen; Hij heeft Mij gezonden om te verbinden de gebrokenen van harte, om den gevangenen vrijheid uit te roepen, en den gebondenen opening der gevangenis; Om uit te roepen het jaar van het welbehagen des Heeren, en den dag der wraak onzes Gods; om alle treurigen te troosten; Om den treurigen Sions te beschikken dat hun gegeven worde sieraad voor as, vreugdeolie voor treurigheid, het gewaad des lofs voor een benauwden geest; opdat zij genaamd worden eikebomen der gerechtigheid, een planting des Heeren, opdat Hij verheerlijkt worde.

Uitwendig door Zijn woord en inwendig door Zijn Geest. Hand. 16:14. En een zekere vrouw, met name Lydia, een purperverkoopster, van de stad Thyatira, die God diende, hoorde ons; welker hart de Heere heeft geopend, dat zij acht nam op hetgeen van Paulus gesproken werd.

Ja: de profeten in dien tijd hebben ook gesproken door den Geest van Christus, Die in hen was. 1 Petr. 1:11. Onderzoekende, op welken of hoedanigen tijd de Geest van Christus, Die in hen was, beduidde en te voren getuigde, het lijden, dat op Christus komen zou, en de heerlijkheid daarna volgende.

Ja, toen Hij in het vlees hier op aarde was. Joh. 17:6. Ik heb Uw Naam geopenbaard den mensen, die Gij Mij uit de wereld gegeven hebt. Zij waren Uw, en Gij hebt Mij dezelve gegeven; en zij hebben Uw woord bewaard. Hand. 1:3. Aan welke Hij ook, nadat Hij geleden had, Zichzelven levend vertoond heeft, met vele gewisse kentekenen, veertig dagen lang, zijnde van hen gezien, en sprekende van de dingen, die het Koninkrijk Gods aangaan.

Ja; nu leert Hij door herders en leraars, die Hij gegeven heeft. Ef. 4:11. En Dezelfde heeft gegeven sommigen tot apostelen, en sommigen tot profeten, en sommigen tot evangelisten, en sommigen tot herders en leraars.

Door Zijn Geest heeft Hij altijd Zelf en alleen geleerd, en zo doet Hij nog. Jes. 59:21. Mij aangaande, dit is Mijn Verbond met hen, zegt de Heere: Mijn Geest, Die op u is, en Mijn woorden, die Ik in uw mond gelegd heb, die zullen van uw mond niet wijken, noch van den mond van uw zaad, noch van den mond van het zaad uws zaads, zegt de Heere, van nu aan tot in eeuwigheid toe.

Ja. Ps. 110:4. De Heere heeft gezworen, en het zal Hem niet berouwen: Gij zijt Priester in eeuwigheid, naar de ordening van Melchizedek.

1. Dat Hij is alleen Priester; 2. dat Hij is eeuwig Priester.

Offeren en bidden.

Zichzelven. Hebr. 9:14. Hoeveel te meer zal het bloed van Christus, Die door den eeuwigen Geest Zichzelven Gode onstraffelijk opgeofferd heeft, uw geweten reinigen van dode werken, om den levenden God te dienen?

In Zijn ganse lijden, doch bijzonder aan het kruis. 1 Petr. 2:24. Die Zelf onze zonden in Zijn lichaam gedragen heeft op het hout; opdat wij, der zonden afgestorven zijnde, der gerechtigheid leven zouden; door Wiens striemen gij genezen zijt.

Aan Zijn Vader.

Voor alle uitverkorenen.

Ja. Hebr. 10:14. Want met een offerande heeft Hij in eeuwigheid volmaakt degenen, die geheiligd worden.

Dat Hij Zijn verdiensten gedurig voordraagt aan den Vader, en daarop eist de zaligheid van de Zijnen. Joh. 17:24. Vader, Ik wil, dat waar Ik ben, ook die bij Mij zijn, die Gij Mij gegeven hebt; opdat zij Mijn heerlijkheid mogen aanschouwen, die Gij Mij gegeven hebt; want Gij hebt Mij liefgehad, voor de grondlegging der wereld.

In den hemel. Rom. 8:34. Die ook ter rechter hand Gods is, Die ook voor ons bidt.

Alleen voor de uitverkorenen. Joh. 17:9. Ik bid niet voor de wereld, maar voor degenen, die Gij Mij gegeven hebt, want zij zijn Uw.

Neen. 1 Joh. 2:1, 2. Mijn kinderkens, ik schrijf u deze dingen, opdat gij niet zondigt. En indien iemand gezondigd heeft, wij hebben een Voorspraak bij den Vader, Jezus Christus, den Rechtvaardige; En Hij is een verzoening voor onze zonden.

Neen: want die kennen onze noden niet, kunnen onze gebeden niet horen, en hebben ook voor ons niet voldaan, waarop zij zouden kunnen eisen.

Ja. Ps. 2:6. Ik toch heb Mijn Koning gezalfd over Sion, den berg Mijner heiligheid.

Zijn volk regeren en beschermen.

Door Zijn Woord en Geest. Ps. 43:3. Zend Uw licht en Uw waarheid, dat die mij leiden; dat zij mij brengen tot den berg Uwer heiligheid, en tot Uw woningen.

Tegen hun geestelijke en lichamelijke vijanden. Joh. 10:28, 29. En Ik geef hun het eeuwige leven; en zij zullen niet verloren gaan in der eeuwigheid, en niemand zal dezelve uit Mijn hand rukken. Mijn Vader, die ze Mij gegeven heeft, is meerder dan allen; en niemand kan ze rukken uit de hand Mijns Vaders.

Neen: een geestelijk en hemels Koning. Joh. 18:36. Mijn Koninkrijk is niet van deze wereld. Indien Mijn Koninkrijk van deze wereld ware, zo zouden Mijn dienaren gestreden hebben, opdat Ik den Joden niet ware overgeleverd; maar nu is Mijn Koninkrijk niet van hier.

Ja: toen heeft Hij als Koning Zijn kerk ook reeds wetten gegeven en beschermd.

Tot in eeuwigheid. Luk. 1:33. Hij zal over het huis Jakobs Koning zijn in der eeuwigheid, en Zijns Koninkrijks zal geen einde zijn.

Omdat zij Christus' zalving deelachtig zijn. 1 Joh. 2:20 en 27. Doch gij hebt de zalving van den Heilige, en gij weet alle dingen. En de zalving, die gijlieden van Hem ontvangen hebt, blijft in u, en gij hebt niet van node, dat iemand u lere; maar gelijk dezelfde zalving u leert van alle dingen, zo is zij ook waarachtig, en is geen leugen; en gelijk zij u geleerd heeft, zo zult gij in Hem blijven. 1 Petr. 2:9. Maar gij zijt een uitverkoren geslacht, een koninklijk priesterdom, een heilig volk, een verkregen volk; opdat gij zoudt verkondigen de deugden Desgenen, Die u uit de duisternis geroepen heeft tot Zijn wonderbaar licht.

Twee naturen: een goddelijke en een menselijke natuur. 1 Tim. 3:16. En buiten allen twijfel, de verborgenheid der godzaligheid is groot; God is geopenbaard in het vlees.

Ja. Jes. 9:5. Een Kind is ons geboren, een Zoon is ons gegeven, en de heerschappij is op Zijn schouder; en men noemt Zijn naam Wonderlijk, Raad, Sterke God, Vader der eeuwigheid, Vredevorst.

Ja. 1 Joh. 5:20. Doch wij weten, dat de Zoon van God gekomen is, en heeft ons het verstand gegeven, dat wij den Waarachtige kennen; en wij zijn in den Waarachtige, namelijk in Zijn Zoon Jezus Christus. Deze is de waarachtige God, en het eeuwige Leven.

De tweede persoon, de Zoon. Gal. 4:4. Wanneer de volheid des tijds gekomen is, heeft God Zijn Zoon uitgezonden, geworden uit een vrouw.

Ja. 1 Tim. 2:5. Want er is een God, er is ook een Middelaar Gods en der mensen, de Mens Christus Jezus.

Uit twee: uit ziel en lichaam.

Neen: want Hij heeft in Zijn ziel geleden. Matth. 26:38. Toen zeide Hij tot hen: Mijn ziel is geheel bedroefd tot den dood toe; blijft hier en waakt met Mij.

Om de menselijke natuur tot het doordragen van Gods oneindigen toorn te ondersteunen, en een oneindige waardij aan Zijn verdiensten toe te brengen. Jes. 63:1-3. Wie is Deze, Die van Edom komt met besprenkelde klederen, van Bozra? Deze, Die versierd is in Zijn gewaad? Die voorttrekt in Zijn grote kracht? Ik ben het, Die in gerechtigheid spreek, Die machtig ben te verlossen. Waarom zijt Gij rood aan Uw gewaad, en Uw klederen als van een, die in de wijnpers treedt? Ik heb de pers alleen getreden, en er was niemand van de volken met Mij; en Ik heb hen getreden in Mijn toorn, en heb hen vertrapt in Mijn grimmigheid; en hun kracht is gesprengd op Mijn klederen, en al Mijn gewaad heb Ik bezoedeld.

Om te kunnen lijden en sterven.

Ja: tot enigheid des persoons.

Door aanneming van de menselijke natuur tot den goddelijken persoon. Fil. 2:7. Maar heeft Zichzelven vernietigd, de gestaltenis eens dienstknechts aangenomen hebbende, en is den mensen gelijk geworden.

Neen; Hij bleef God.

Alle worden sluit geen wezenlijke verandering in. Gal. 3:13. Christus is een vloek geworden, zonder nochtans in een vloek te veranderen.

Neen: het blijven twee naturen ook na de vereniging.

Neen; maar één persoon.

Neen: iedere natuur behoudt haar onderscheidene eigenschappen.

Twee: een staat van vernedering en een staat van verhoging. Ps. 110:7. Hij zal op den weg uit de beek drinken; daarom zal Hij het hoofd omhoog heffen. verg. Fil. 2:5-11.

Ja, in den staat der vernedering moest Hij de zaligheid verdienen en in den staat der verhoging moest Hij ze toepassen.

1. Zijn nederige geboorte, 2. Zijn lijden, 3. Zijn dood, 4. Zijn begrafenis, 5. Zijn nederdaling ter hel.

1. Zijn opstanding, 2. Zijn hemelvaart, 3. Zijn zitting ter rechterhand Gods, 4. Zijn wederkomst ten oordeel.

Uit de maagd Maria. Jes. 7:14. Ziet, een maagd zal zwanger worden, en zij zal een Zoon baren, en Zijn naam IMMANUEL heten.

Door de kracht des H. Geestes. Luk. 1:35. De engel, antwoordende, zeide tot haar: De Heilige Geest zal over u komen, en de kracht des Allerhoogsten zal u overschaduwen; daarom ook, dat Heilige, Dat uit u geboren zal worden, zal Gods Zoon genaamd worden.

Ja. Gal. 4:4. Maar wanneer de volheid des tijds gekomen is, heeft God Zijn Zoon uitgezonden, geworden uit een vrouw, geworden onder de wet.

Neen: Hij heeft haar hier eerst uit Maria aangenomen.

Dezelfde persoon, doch niet naar dezelfde natuur; naar Zijn mensheid is Hij opgevaren, maar naar Zijn Godheid is Hij nedergedaald, Zich openbarende in het vlees.

Te Bethlehem. Micha 5:1. Gij, Bethlehem Efratha! zijt gij klein om te wezen onder de duizenden van Juda? Uit u zal Mij voortkomen, Die een Heerser zal zijn in Israel, en Wiens uitgangen zijn van ouds, van de dagen der eeuwigheid. De vervulling daarvan leest men in de geschiedenis van Zijn geboorte. Luk. 2.

Ja: dat was voorzegd. Ps. 8 en 22. Jes. 53 en Dan. 9.

Van het begin Zijns levens tot aan Zijn dood. 2 Kor. 8:9. Want gij weet de genade van onzen Heere Jezus Christus, dat Hij om uwentwil is arm geworden, daar Hij rijk was, opdat gij door Zijn armoede zoudt rijk worden. Fil. 2:8. En in gedaante gevonden als een mens, heeft Hij Zichzelven vernederd, gehoorzaam geworden zijnde tot den dood, ja, den dood des kruises.

In ziel en lichaam. Matth. 26:38. Toen zeide Hij tot hen: Mijn ziel is geheel bedroefd tot den dood toe; blijft hier en waakt met Mij. 1 Petr. 2:24. Die Zelf onze zonden in Zijn lichaam gedragen heeft op het hout; opdat wij, der zonden afgestorven zijnde, der gerechtigheid leven zouden; door Wiens striemen gij genezen zijt.

Ja: de smartelijke besnijdenis op den achtsten dag.

Onder anderen, opdat Hij het teken van Abrahams zaad zou hebben.

Ja: een arme en geringe opvoeding, en eindelijk een leven vol haat, smaad en vervolging Zijner vijanden.

Op het einde van Zijn leven: men kan de omstandigheden lezen Matth. 26 en 27.

Onder Pontius Pilatus.

Den dood des kruises. Fil. 2:8. Hij Zichzelven vernederd, gehoorzaam geworden zijnde tot den dood, ja, den dood des kruises. Zie Matth. 27:31-50 en de andere Evangelisten.

Ja. Ps. 22:17. Want honden hebben mij omsingeld; een vergadering van boosdoeners heeft mij omgeven; zij hebben mijn handen en mijn voeten doorgraven.

Ja: het was 1. een smadelijke, 2. een smartelijke, 3. een vervloekte dood.

Om ons van den vloek te verlossen. Gal. 3:13. Christus heeft ons verlost van den vloek der wet, een vloek geworden zijnde voor ons; want er is geschreven: Vervloekt is een iegelijk, die aan het hout hangt.

Op den berg Golgotha, tussen twee moordenaars.

Ja: dewijl de dood als een straf op de zonde bedreigd was, en Hij alle straf moest wegnemen.

Jozef van Arimathea en Nicodemus.

In een nieuw graf, dat in een rotssteen uitgehouwen was.

Om ons te verzekeren dat Hij waarlijk gestorven was.

Ja. Jes. 53:9. Men heeft Zijn graf bij de goddelozen gesteld, en Hij is bij den rijke in Zijn dood geweest.

Dat Hij helse angsten in Zijn ziel geleden heeft.

Bijzonder in den hof Gethsemane en aan het kruis.

Mijn ziel is geheel bedroefd tot den dood. Matth. 26:38.

ELI, ELI, LAMA SABACHTHANI! dat is: Mijn God, Mijn God! waarom hebt Gij Mij verlaten! Matth. 27:46.

Neen: want terwijl Hij dood was, was Zijn lichaam in het graf, en Zijn ziel in den hemel. Luk. 23:43. En Jezus zeide tot hem: Voorwaar, zeg Ik u: Heden zult gij met Mij in het Paradijs zijn.

Ja: onder het lijden van Zijn lichaam.

Ja; omdat wij ook in onze ziel gezondigd hebben.

Ja. Jes. 53:4. Waarlijk, Hij heeft onze krankheden op Zich genomen, en onze smarten heeft Hij gedragen; doch wij achtten Hem, dat Hij geplaagd, van God geslagen en verdrukt was.

In twee delen: 1. In het doen van de wet. 2. In het lijden van de straf.

Ja. Rom. 5:19. Want gelijk door de ongehoorzaamheid van dien enen mens velen tot zondaars gesteld zijn geworden, alzo zullen ook door de gehoorzaamheid van Enen velen tot rechtvaardigen gesteld worden.

Ja. Jes. 53:5. Maar Hij is om onze overtredingen verwond, om onze ongerechtigheden is Hij verbrijzeld; de straf, die ons den vrede aanbrengt, was op Hem, en door Zijn striemen is ons genezing geworden.

Neen; het lijden van de straf kon wel bevrijden van straf, maar geen recht geven tot het eeuwige leven; dat was alleen beloofd op het doen van de wet: doet dat en gij zult leven. Luk. 10:28.

Ja. 1. Uit kracht van Gods rechtvaardigheid, die geen zonde ongestraft of onvoldaan vergeven kan. 2. Uit kracht van Zijn waarheid, die zich alleszins zo verklaard had. 1 Joh. 2:1, 2.

Daarin is een dadelijke, volstrekte en personele verzoening geschied. 2 Kor. 5:19. Want God was in Christus de wereld met Zichzelven verzoenende, hun zonden hun niet toerekenende; en heeft het woord der verzoening in ons gelegd.

Alleen voor de uitverkorenen.

Neen: maar alleen voor Zijn volk. Matth. 1:21. En zij zal een Zoon baren, en gij zult Zijn naam heten JEZUS; want Hij zal Zijn volk zalig maken van hun zonden. Voor Zijn schapen. Joh. 10:11. Ik ben de goede Herder; de goede herder stelt zijn leven voor de schapen. Voor Zijn gemeente. Hand. 20:28. Zo hebt dan acht op uzelven, en op de gehele kudde, over dewelke u de Heilige Geest tot opzieners gesteld heeft, om de Gemeente Gods te weiden, welke Hij verkregen heeft door Zijn eigen bloed.

Daardoor moet men verstaan, of al de uitverkorenen in de wereld, of de wereld der heidenen, benevens de Joden, nu onder het Nieuwe Testament, of allerlei soort van mensen.

1. God is nu verzoend met den uitverkoren zondaar. 2 Kor. 5:19. Want God was in Christus de wereld met Zichzelven verzoenende, hun zonden hun niet toerekenende; en heeft het woord der verzoening in ons gelegd. 2. En hij ontvangt het recht ten leven. Gal. 4:4, 5. Maar wanneer de volheid des tijds gekomen is, heeft God Zijn Zoon uitgezonden, geworden uit een vrouw, geworden onder de wet; Opdat Hij degenen, die onder de wet waren, verlossen zou, en opdat wij de aanneming tot kinderen verkrijgen zouden.

Neen: maar die alleen, die Hem aannemen als de verdienende, werkende, bewegende en voorbeeldige oorzaak van hun geestelijk leven. Tit. 2:14. Die Zichzelven voor ons gegeven heeft, opdat Hij ons zou verlossen van alle ongerechtigheid, en Zichzelven een eigen volk zou reinigen, ijverig in goede werken. Joh. 12:24. Voorwaar, voorwaar zeg Ik u: Indien het tarwegraan in de aarde niet valt, en sterft, zo blijft hetzelve alleen; maar indien het sterft, zo brengt het veel vrucht voort. 2 Kor. 5:14, 15. Want de liefde van Christus dringt ons; Als die dit oordelen, dat, indien Een voor allen gestorven is, zij dan allen gestorven zijn. En Hij is voor allen gestorven, opdat degenen, die leven, niet meer zichzelven zouden leven, maar Dien, Die voor hen gestorven en opgewekt is. Rom. 6:5. Want indien wij met Hem een plant geworden zijn in de gelijkmaking Zijns doods, zo zullen wij het ook zijn in de gelijkmaking Zijner opstanding.

Ja. Ps. 16:10. Gij zult mijn ziel in de hel niet verlaten; Gij zult niet toelaten, dat Uw Heilige de verderving zie. Vergel. Hand. 2:25-31.

1. Het getuigenis van de engelen en wachters. 2. Velerlei verschijningen van den Heere Jezus aan de vrouwen en discipelen.

Ja: onze geestelijke en lichamelijke opstanding, en een verzekering, dat Hij in alles voldaan heeft. Rom. 4:25. Overgeleverd is om onze zonden, en opgewekt om onze rechtvaardigmaking.

Door Zijns Vaders en door Zijn eigene goddelijke kracht, zijnde door Zijn Vader opgewekt en door Zichzelven opgestaan. Hand. 2:24. Welken God opgewekt heeft, de smarten des doods ontbonden hebbende, alzo het niet mogelijk was, dat Hij van denzelven dood zou gehouden worden. Joh. 2:19. Jezus antwoordde en zeide tot hen: Breekt dezen tempel, en in drie dagen zal Ik denzelven oprichten.

Ten derden dage na Zijn dood.

Door Jonas, die drie dagen en drie nachten was in den buik van den walvis, alzo zou ook de Zoon des mensen drie dagen en drie nachten zijn in het hart der aarde. Matth. 12:40.

Op Vrijdagavond begraven, en Zondagmorgen opgestaan.

De gedeelten der dagen moeten voor het geheel genomen worden. Verg. Luk. 24:21.

Die de kracht van Christus' opstanding kennen. Fil. 3:10. Opdat ik Hem kenne, en de kracht Zijner opstanding, en de gemeenschap Zijns lijdens, Zijn dood gelijkvormig wordende.

Nog veertig dagen. Hand. 1:3. Aan welke Hij ook, nadat Hij geleden had, Zichzelven levend vertoond heeft, met vele gewisse kentekenen, veertig dagen lang.

1. Om de zekerheid van Zijn opstanding zo veel te meer te doen blijken. 2. Om Zijn discipelen nog van enige dingen nader te onderwijzen. Hand. 1:3. Zijnde van hen gezien, en sprekende van de dingen, die het Koninkrijk Gods aangaan.

Zijn hemelvaart.

Ja. Ps. 68:19. Gij zijt opgevaren in de hoogte; Gij hebt de gevangenis gevankelijk gevoerd; Gij hebt gaven genomen om uit te delen onder de mensen; ja, ook de wederhorigen om bij U te wonen, o Heere God!

Ja, de engelen en de discipelen van den Zaligmaker. Hand. 1.

Ja: 1. Om als Koning te gaan heersen. 2. Om als Voorbidder te gaan bidden. 3. Om ook de Zijnen daar eens tot Zich te nemen.

Van den Olijfberg, buiten Jeruzalem.

Naar den derden hemel. Ef. 4:10. Die nedergedaald is, is Dezelfde ook, Die opgevaren is verre boven al de hemelen, opdat Hij alle dingen vervullen zou.

Waarlijk, zichtbaar en plaatselijk. Joh. 16:28. Ik ben van den Vader uitgegaan, en ben in de wereld gekomen; wederom verlaat Ik de wereld, en ga heen tot den Vader. Hand. 3:21. Welken de hemel moet ontvangen tot de tijden der wederoprichting aller dingen, die God gesproken heeft door den mond van al Zijn heilige profeten van alle eeuw.

Neen. Matth. 26:11. De armen hebt gij altijd met u, maar Mij hebt gij niet altijd.

Die met Christus zijn opgewekt, enz. Kol. 3:1. Indien gij dan met Christus opgewekt zijt, zo zoekt de dingen, die boven zijn, waar Christus is, zittende aan de rechter hand Gods.

Ja. Ps. 110:1. De Heere heeft tot mijn Heere gesproken: Zit aan Mijn rechterhand, totdat Ik Uw vijanden gezet zal hebben tot een voetbank Uwer voeten.

Ja, Stefanus zag Hem staande ter rechterhand Gods. Hand. 7:56.

Dat Hij verhoogd is tot alle macht en heerlijkheid. Hebr. 1:3. Dewelke, alzo Hij is het Afschijnsel Zijner heerlijkheid, en het uitgedrukte Beeld Zijner zelfstandigheid, en alle dingen draagt door het woord Zijner kracht, nadat Hij de reinigmaking onzer zonden door Zichzelven te weeg gebracht heeft, is gezeten aan de rechter hand der Majesteit in de hoogste hemelen.

Neen; want God, Die een Geest is, heeft eigenlijk geen rechterhand.

Ps. 68:19. Gij zijt opgevaren in de hoogte; Gij hebt de gevangenis gevankelijk gevoerd; Gij hebt gaven genomen om uit te delen onder de mensen; ja, ook de wederhorigen om bij U te wonen, o Heere God!

Om ons Zijn weldaden toe te passen.

In 1. Weldaden in dit leven. 2. Weldaden na dit leven.

De voornaamste zijn: de roeping, de rechtvaardigmaking en de heiligmaking.

De opstanding, het laatste oordeel en het eeuwige leven.

Tweeërlei: een uitwendige en een inwendige roeping.

Door Gods Woord. Spr. 9:3-6. Zij heeft Haar dienstmaagden uitgezonden; Zij nodigt op de tinnen van de hoogten der stad: Wie is slecht? Hij kere zich herwaarts! Tot de verstandeloze zegt Zij: Komt, eet van Mijn brood, en drinkt van den wijn, dien Ik gemengd heb. Verlaat de slechtigheden, en leeft; en treedt in den weg des verstands.

Door Gods Geest. Jer. 31:33. Maar dit is het verbond, dat Ik na die dagen met het huis van Israel maken zal, spreekt de Heere: Ik zal Mijn wet in hun binnenste geven, en zal die in hun hart schrijven; en Ik zal hun tot een God zijn, en zij zullen Mij tot een volk zijn.

Allerlei soort van mensen, ook wel die niet uitverkoren zijn. Matth. 20:16. Alzo zullen de laatsten de eersten zijn, en de eersten de laatsten; want velen zijn geroepen, maar weinigen uitverkoren.

Wel onder het Christendom, maar niet door de gehele wereld.

Ja: toen ging zij alleen over de Joden; nu ook over de Heidenen.

Neen, de natuur weet van Christus niet, en buiten Hem is er geen zaligheid.

Neen. 1 Kor. 3:7. Zo is dan noch hij, die plant, iets, noch hij, die nat maakt, maar God, Die den wasdom geeft.

De inwendige roeping, gelijk in Lydia. Hand. 16:14. Welker hart de Heere heeft geopend, dat zij acht nam op hetgeen van Paulus gesproken werd.

Alleen de uitverkorenen. Rom. 8:30. Die Hij te voren verordineerd heeft, dezen heeft Hij ook geroepen; en die Hij geroepen heeft, dezen heeft Hij ook gerechtvaardigd; en die Hij gerechtvaardigd heeft, dezen heeft Hij ook verheerlijkt.

Een krachtdadige verandering van den mens.

Ja: verstand, wil, hartstochten en wandel.

Het verstand is verduisterd, de wil is verkeerd, de hartstochten zijn ongeregeld, de wandel is zondig. Ef. 4:18. Verduisterd in het verstand, vervreemd zijnde van het leven Gods, door de onwetendheid, die in hen is, door de verharding huns harten. Rom. 8:7. Daarom dat het bedenken des vleses vijandschap is tegen God; want het onderwerpt zich der wet Gods niet; want het kan ook niet. Jud. 12, 13. Dezen zijn vlekken in uw liefdemaaltijden, en als zij met u ter maaltijd zijn, weiden zij zichzelven zonder vreze; zij zijn waterloze wolken, die van de winden omgedreven worden; zij zijn als bomen in het afgaan van den herfst, onvruchtbaar, tweemaal verstorven, en ontworteld; Wilde baren der zee, hun eigen schande opschuimende; dwalende sterren, denwelken de donkerheid der duisternis in der eeuwigheid bewaard wordt. Tit. 3:3. Want ook wij waren eertijds onwijs, ongehoorzaam, dwalende, menigerlei begeerlijkheden en wellusten dienende, in boosheid en nijdigheid levende, hatelijk zijnde, en elkander hatende.

Het verstand wordt verlicht, om God te kennen in Zijn algenoegzaamheid, Jezus in Zijn dierbaarheid, en zichzelven in zijn vloekwaardigheid. 1 Kor. 2:12, 13. Doch wij hebben niet ontvangen den geest der wereld, maar den Geest, Die uit God is, opdat wij zouden weten de dingen, die ons van God geschonken zijn; Dewelke wij ook spreken, niet met woorden, die de menselijke wijsheid leert, maar met woorden, die de Heilige Geest leert, geestelijke dingen met geestelijke samenvoegende. De wil om God te dienen en te verheerlijken. Rom. 7:15. Want hetgeen ik doe, dat ken ik niet; want hetgeen ik wil, dat doe ik niet, maar hetgeen ik haat, dat doe ik. De hartstochten gezuiverd, om de zonde te haten, daarentegen God te beminnen als het hoogste goed, en een lust tot heiligheid, enz. Rom. 6:19. Want gelijk gij uw leden gesteld hebt, om dienstbaar te zijn der onreinigheid en der ongerechtigheid, tot ongerechtigheid, alzo stelt nu uw leden, om dienstbaar te zijn der gerechtigheid, tot heiligmaking. En de wandel geheiligd.

Ja; die heeft een onweerstaanbare kracht. Ef. 1:19, 20. En welke de uitnemende grootheid Zijner kracht zij aan ons, die geloven, naar de werking der sterkte Zijner macht, Die Hij gewrocht heeft in Christus, als Hij Hem uit de doden heeft opgewekt; en heeft Hem gezet tot Zijn rechter hand in den hemel.

Ja; een inwendige neiging van den wil. Fil. 2:13. Want het is God, Die in u werkt beide het willen en het werken, naar Zijn welbehagen.

Neen; Hij maakt hem gewillig. Hoogl. 1:4. Trek mij, wij zullen U nalopen! De Koning heeft mij gebracht in Zijn binnenkameren; wij zullen ons verheugen en in U verblijden; wij zullen Uw uitnemende liefde vermelden, meer dan den wijn; de oprechten hebben U lief.

Het wordt genoemd een scheppen. Ef. 2:10. Wij zijn Zijn maaksel, geschapen in Christus Jezus tot goede werken. Ook wel een trekken. Joh. 6:44. Niemand kan tot Mij komen, tenzij dat de Vader, Die Mij gezonden heeft, hem trekke.

Ja.

Hier op aarde en in den hemel.

De strijdende kerk, omdat zij hier gedurig te strijden heeft. Rom. 7:23. Maar ik zie een andere wet in mijn leden, welke strijdt tegen de wet mijns gemoeds, en mij gevangen neemt onder de wet der zonde, die in mijn leden is.

Met de wereld, den duivel en ons vlees.

De triomferende kerk, omdat zij daar alles overwonnen heeft. Openb. 7:9.

Neen; het zijn maar twee verscheidene gedeelten van één en dezelfde kerk. Ef. 1:10. Om in de bedeling van de volheid der tijden, wederom alles tot een te vergaderen in Christus, beide dat in den hemel is, en dat op de aarde is.

Neen. Hoogl. 6:9. Een enige is Mijn duive, Mijn volmaakte, de enige harer moeder, zij is de zuivere dergenen, die haar gebaard heeft. De kerk van alle tijden, en overal, is een en dezelfde kerk. Verg. Joh. 10:16.

Ja. Matth. 16:18. En Ik zeg u ook, dat gij zijt Petrus, en op deze petra zal Ik Mijn gemeente bouwen, en de poorten der hel zullen dezelve niet overweldigen.

Neen; zij kan uiterlijk onder de vervolgingen wel onzichtbaar zijn.

Ja; gelijk in de tijden van Elia, toen hij meende, dat hij alleen was overgebleven, en nochtans waren er wel zeven duizend, die hun knieën voor den Baal niet gebogen hadden. 1 Kon. 19:14-18.

Jezus Christus. Ef. 5:23. Want de man is het hoofd der vrouw, gelijk ook Christus het Hoofd der Gemeente is; en Hij is de Behouder des lichaams.

Neen; die is de antichrist.

Omdat alles in hem vervuld is, wat van den antichrist voorzegd is. 2 Thess. 2:1-11. En wij bidden u, broeders, door de toekomst van onzen Heere Jezus Christus, en onze toevergadering tot Hem, Dat gij niet haastelijk bewogen wordt van verstand, of verschrikt, noch door geest, noch door woord, noch door zendbrief, als van ons geschreven, alsof de dag van Christus aanstaande ware. Dat u niemand verleide op enigerlei wijze; want die komt niet, tenzij dat eerst de afval gekomen zij, en dat geopenbaard zij de mens der zonde, de zoon des verderfs; Die zich tegenstelt, en verheft boven al wat God genaamd, of als God geeerd wordt, alzo dat hij in den tempel Gods als een God zal zitten, zichzelven vertonende, dat hij God is. Gedenkt gij niet, dat ik, nog bij u zijnde, u deze dingen gezegd heb? En nu, wat hem wederhoudt, weet gij, opdat hij geopenbaard worde te zijner eigen tijd. Want de verborgenheid der ongerechtigheid wordt alrede gewrocht; alleenlijk, Die hem nu wederhoudt, Die zal hem wederhouden, totdat hij uit het midden zal weggedaan worden. En alsdan zal de ongerechtige geopenbaard worden, denwelken de Heere verdoen zal door den Geest Zijns monds, en te niet maken door de verschijning Zijner toekomst; Hem, zeg ik, wiens toekomst is naar de werking des satans, in alle kracht, en tekenen, en wonderen der leugen; En in alle verleiding der onrechtvaardigheid in degenen, die verloren gaan; daarvoor dat zij de liefde der waarheid niet aangenomen hebben, om zalig te worden. En daarom zal God hun zenden een kracht der dwaling, dat zij de leugen zouden geloven.

De zuivere prediking van Gods Woord en de rechte bediening der sacramenten. Joh. 8:31. Jezus dan zeide tot de Joden, die in Hem geloofden: Indien gijlieden in Mijn woord blijft, zo zijt gij waarlijk Mijn discipelen. Hand. 2:42. En zij waren volhardende in de leer der apostelen, en in de gemeenschap, en in de breking des broods, en in de gebeden.

Neen; want des satans rijk is ook oud.

Neen; Christus' kerk is een klein kuddeke. Luk. 12:32.

Neen. Joh. 16:33. In de wereld zult gij verdrukking hebben, maar hebt goeden moed, Ik heb de wereld overwonnen.

In het gebruik van de sleutelen des hemelrijks.

Twee: de prediking des evangeliums en de christelijke ban. Matth. 28:19. Gaat dan henen, onderwijst al de volken, dezelve dopende in den Naam des Vaders, en des Zoons, en des Heiligen Geestes; lerende hen onderhouden alles, wat Ik u geboden heb. Matth. 18:18. Zeg Ik u: Al wat gij op de aarde binden zult, zal in den hemel gebonden wezen; en al wat gij op de aarde ontbinden zult, zal in den hemel ontbonden wezen.

Neen: men moet onderzoeken of men een levend lid daarvan zij.

Ja. Rom. 8:30. En die Hij te voren verordineerd heeft, dezen heeft Hij ook geroepen; en die Hij geroepen heeft, dezen heeft Hij ook gerechtvaardigd; en die Hij gerechtvaardigd heeft, dezen heeft Hij ook verheerlijkt.

Een vrijspreking van schuld en straf, en een rechtgeven tot het eeuwige leven. Rom. 4:7. Zalig zijn zij, welker ongerechtigheden vergeven zijn, en welker zonden bedekt zijn. Rom. 5:19. Want gelijk door de ongehoorzaamheid van dien enen mens velen tot zondaars gesteld zijn geworden, alzo zullen ook door de gehoorzaamheid van Enen velen tot rechtvaardigen gesteld worden.

Ja. 1. De rechtvaardigmaking geschiedt buiten den mens, de heiligmaking binnen ons. 2. De rechtvaardigmaking neemt de schuld weg, de heiligmaking de smet der zonde. 3. De rechtvaardigmaking geschiedt volmaakt, de heiligmaking hier in dit leven maar ten dele.

Neen; dat geschiedt in de heiligmaking.

Neen; het is maar een vonnissen of vrijspreken van den mens, gelijk de rechters in de vierschaar doen.

Ja; zo wordt het tegen verdoemen gesteld. Spr. 17:15. Wie den goddeloze rechtvaardigt, en den rechtvaardige verdoemt, zijn den Heere een gruwel, ja, die beiden.

Ja. Rom. 8:33, 34. Wie zal beschuldiging inbrengen tegen de uitverkorenen Gods? God is het, Die rechtvaardig maakt. Wie is het, die verdoemt?

God de Vader, Die hier den persoon van Rechter vertoont. Jes. 43:25. Ik, Ik ben het, Die uw overtredingen uitdelg, om Mijnentwil, en Ik gedenk uwer zonden niet.

Als Voorspraak en Middelaar, om Wiens wil wij gerechtvaardigd worden.

Als Verzegelaar, Die ons kennis geeft en verzegelt van de rechtvaardigmaking.

Ja. Rom. 8:16. Dezelve Geest getuigt met onzen geest, dat wij kinderen Gods zijn.

Van alle zonden, zonder onderscheid.

Alleen om Christus' wil. Rom. 3:24. En worden om niet gerechtvaardigd, uit Zijn genade, door de verlossing, die in Christus Jezus is.

Neen; Rom. 3:28. Wij besluiten dan, dat de mens door het geloof gerechtvaardigd wordt, zonder de werken der wet.

Omdat de beste van die onvolmaakt zijn, en daarom aan Gods gerechtigheid niet voldoen kunnen. Jak. 3:2. Want wij struikelen allen in vele. Indien iemand in woorden niet struikelt, die is een volmaakt man, machtig om ook het gehele lichaam in den toom te houden. Jes. 64:6. Doch wij allen zijn als een onreine, en al onze gerechtigheden zijn als een wegwerpelijk kleed; en wij allen vallen af als een blad, en onze misdaden voeren ons henen weg als een wind.

Gewisselijk ja. Jer. 23:6. In Zijn dagen zal Juda verlost worden, en Israel zeker wonen; en dit zal Zijn naam zijn, waarmede men Hem zal noemen: De Heere: ONZE GERECHTIGHEID. 1 Kor. 1:30. Maar uit Hem zijt gij in Christus Jezus, Die ons geworden is wijsheid van God, en rechtvaardigheid, en heiligmaking, en verlossing.

Door toerekening en aanneming.

God, door een genadige schenking. Rom. 3:24. En worden om niet gerechtvaardigd, uit Zijn genade, door de verlossing, die in Christus Jezus is.

Door het geloof. Fil. 3:9. En in Hem gevonden worde, niet hebbende mijn rechtvaardigheid, die uit de wet is, maar die door het geloof van Christus is, namelijk de rechtvaardigheid, die uit God is door het geloof.

Neen; de H. Schrift zegt wel uit het geloof, en door het geloof, maar nooit om het geloof.

Als een hand of een instrument, waardoor men de verdienste van Christus aanneemt. Joh. 1:12. Maar zovelen Hem aangenomen hebben, dien heeft Hij macht gegeven kinderen Gods te worden, namelijk die in Zijn Naam geloven.

Vierderlei: een historisch geloof, een tijdgeloof, een geloof der wonderen en een waar zaligmakend geloof.

Een blote toestemming aan een gekende waarheid.

Ja; het is noodzakelijk, doch niet genoeg. Jak. 2:19. Gij gelooft, dat God een enig God is; gij doet wel; de duivelen geloven het ook, en zij sidderen.

Een toestemmen en belijden van de waarheid voor een tijd, met enig uiterlijk genoegen. Matth. 13:20, 21. Maar die in steenachtige plaatsen bezaaid is, deze is degene, die het Woord hoort, en dat terstond met vreugde ontvangt; Doch hij heeft geen wortel in zichzelven, maar is voor een tijd; en als verdrukking of vervolging komt, om des Woords wil, zo wordt hij terstond geergerd.

Die sterke vaststelling bij zichzelven, dat er of door ons, of aan ons enig wonder zal gedaan worden. 1 Kor. 13:2. En al ware het, dat ik al het geloof had, zodat ik bergen verzette, en de liefde niet had, zo ware ik niets. Matth. 8:10. Jezus nu, dit horende, heeft Zich verwonderd, en zeide tot degenen, die Hem volgden: Voorwaar zeg Ik u, Ik heb zelfs in Israel zo groot een geloof niet gevonden.

Als het doen van wonderen plaats heeft.

Neen. 1 Kor. 13:2. Dat ik al het geloof had, zodat ik bergen verzette, en de liefde niet had, zo ware ik niets.

In drie: in kennis, toestemmen en vertrouwen. Jes. 53:11. Door Zijn kennis zal Mijn Knecht, de Rechtvaardige, velen rechtvaardig maken, want Hij zal hun ongerechtigheden dragen. Joh. 3:33. Die Zijn getuigenis aangenomen heeft, die heeft verzegeld, dat God waarachtig is. Jes. 27:5. Of hij moest Mijn sterkte aangrijpen, hij zal vrede met Mij maken; vrede zal hij met Mij maken.

Neen. Joh. 17:3. En dit is het eeuwige leven, dat zij U kennen, den enigen waarachtigen God, en Jezus Christus, Dien Gij gezonden hebt.

Het is die daad der ziel, waardoor zij hartelijk wil en wenst, niet alleen dat de beloften des Evangeliums in zichzelven waar mogen zijn, maar waardoor zij ook met overgegevene genegenheid den Heere Jezus als de enige oorzaak van haar zaligheid, met verloochening van zichzelven en alle andere dingen of personen, begeert en dadelijk aangrijpt. Joh. 1:12. Maar zovelen Hem aangenomen hebben, dien heeft Hij macht gegeven kinderen Gods te worden, namelijk die in Zijn Naam geloven.

De bijzondere en zekere toepassing van de beloften des Evangeliums en den Heere Jezus tot den eigen persoon van elk gelovige. Gal. 2:20. Ik ben met Christus gekruist; en ik leef, doch niet meer ik, maar Christus leeft in mij; en hetgeen ik nu in het vlees leef, dat leef ik door het geloof des Zoons van God, Die mij liefgehad heeft, en Zichzelven voor mij overgegeven heeft. Welke geenszins altijd tegenwoordig is in alle gelovigen, door de aanvechtingen des satans, de beschuldigingen van de Wet, en de verleidingen des vleses; naar welke echter allen staan moeten, die Jezus oprecht aannemen.

Zij kunnen. 2 Tim. 1:12. Want ik weet, Wien ik geloofd heb, en ik ben verzekerd, dat Hij machtig is, mijn pand, bij Hem weggelegd, te bewaren tot dien dag. En moeten daarnaar staan. 2 Kor. 13:5. Onderzoekt uzelven, of gij in het geloof zijt, beproeft uzelven. Of kent gij uzelven niet, dat Jezus Christus in u is? tenzij dat gij enigszins verwerpelijk zijt.

De H. Geest. 1 Kor. 12:3. Niemand kan zeggen, Jezus den Heere te zijn, dan door den Heiligen Geest. vergel. Fil. 1:19, 29 en Gal. 5:22.

Door het Woord. Rom. 10:17. Zo is dan het geloof uit het gehoor, en het gehoor door het Woord Gods.

Neen. Ef. 2:8. Uit genade zijt gij zalig geworden door het geloof; en dat niet uit u, het is Gods gave.

Ja: beide gaan te zamen. 1 Kor. 1:30. Maar uit Hem zijt gij in Christus Jezus, Die ons geworden is wijsheid van God, en rechtvaardigheid, en heiligmaking, en verlossing. Ps. 130:4.

Een vernieuwing van den gehelen mens.

Neen; maar ook van den inwendigen mens. Rom. 12:2. En wordt dezer wereld niet gelijkvormig; maar wordt veranderd door de vernieuwing uws gemoeds, opdat gij moogt beproeven, welke de goede, en welbehagelijke en volmaakte wil van God zij.

Ja: in den wandel. 1 Thess. 5:23. En de God des vredes Zelf heilige u geheel en al; en uw geheel oprechte geest, en ziel, en lichaam worde onberispelijk bewaard in de toekomst van onzen Heere Jezus Christus.

God, door Zijn Geest. Lev. 20:8. En onderhoudt Mijn inzettingen, en doet dezelve; Ik ben de Heere, die u heilige. 1 Kor. 6:11. En dit waart gij sommigen; maar gij zijt afgewassen, maar gij zijt geheiligd, maar gij zijt gerechtvaardigd, in den Naam van den Heere Jezus, en door den Geest onzes Gods.

Ja. Hebr. 12:14. Jaagt den vrede na met allen, en de heiligmaking, zonder welke niemand den Heere zien zal.

Neen; maar ten dele en onvolmaakt. Fil. 3:12. Niet dat ik het alrede gekregen heb, of alrede volmaakt ben; maar ik jaag er naar, of ik het ook grijpen mocht, waartoe ik van Christus Jezus ook gegrepen ben.

Neen; in den een meerder, in den ander minder; zij heeft haar verscheidene trappen. Ef. 4:13. Totdat wij allen zullen komen tot de enigheid des geloofs en der kennis van den Zoon Gods, tot een volkomen man, tot de mate van de grootte der volheid van Christus.

Ja; zij is haar aanwas en afnemen in een en denzelfden mens onderworpen.

Neen; daar de genade Gods eens is, daar blijft zij.

Neen; wel vallen, maar geen afvallen. 1 Petr. 1:5. Die in de kracht Gods bewaard wordt door het geloof tot de zaligheid, die bereid is, om geopenbaard te worden in den laatsten tijd.

Als men alle in- en uitwendige hinderpalen wegdoet door de genade des Geestes, en afhangende van Jezus' kracht, alle middelen ter voortgang in het werk stelt.

Goede werken. Jak. 2:18. Maar, zal iemand zeggen: Gij hebt het geloof, en ik heb de werken. Toon mij uw geloof uit uw werken, en ik zal u uit mijn werken mijn geloof tonen. Gal. 5:6. Want in Christus Jezus heeft noch besnijdenis enige kracht noch voorhuid, maar het geloof, door de liefde werkende.

Daden, die geschieden: 1. Uit het geloof. 2. Naar Gods wet. 3. Tot Gods eer.

Hebr. 11:6. Maar zonder geloof is het onmogelijk Gode te behagen. Want die tot God komt, moet geloven, dat Hij is, en een Beloner is dergenen, die Hem zoeken.

Matth. 15:9. Doch tevergeefs eren zij Mij, lerende leringen, die geboden van mensen zijn.

1 Kor. 10:31. Hetzij dan dat gijlieden eet, hetzij dat gij drinkt, hetzij dat gij iets anders doet, doet het al ter ere Gods.

Ja. Matth. 5:16. Laat uw licht alzo schijnen voor de mensen, dat zij uw goede werken mogen zien, en uw Vader, Die in de hemelen is, verheerlijken.

Neen; Christus alleen heeft die voor ons verdiend.

Omdat zij onvolmaakt zijn. Jes. 64:6. Doch wij allen zijn als een onreine, en al onze gerechtigheden zijn als een wegwerpelijk kleed; en wij allen vallen af als een blad, en onze misdaden voeren ons henen weg als een wind. Luk. 17:10. Wanneer gij zult gedaan hebben al hetgeen u bevolen is, zo zegt: Wij zijn onnutte dienstknechten; want wij hebben maar gedaan, hetgeen wij schuldig waren te doen.

1. Om er God door te verheerlijken. 2. Om er onze naasten door te stichten. 3. Om er ons van ons geloof door te verzekeren.

Drieërlei; 1. De wet der zeden. 2. De wet der politie of de burgerlijke wet. 3. De wet der ceremoniën. Lev. 18:5. Ja, Mijn inzettingen en Mijn rechten zult gij houden; welk mens dezelve zal doen, die zal door dezelve leven; Ik ben de Heere!

De wet der zeden, die een eeuwigdurende wet is. Matth. 5:17-19. Meent niet, dat Ik gekomen ben, om de wet of de profeten te ontbinden; Ik ben niet gekomen, om die te ontbinden, maar te vervullen. Want voorwaar zeg Ik u: Totdat de hemel en de aarde voorbijgaan, zal er niet een jota noch een tittel van de wet voorbijgaan, totdat het alles zal zijn geschied. Zo wie dan een van deze minste geboden zal ontbonden, en de mensen alzo zal geleerd hebben, die zal de minste genaamd worden in het Koninkrijk der hemelen; maar zo wie dezelve zal gedaan en geleerd hebben, die zal groot genaamd worden in het Koninkrijk der hemelen.

Met den tijd van het Nieuwe Testament. Hand. 15:10. Nu dan, wat verzoekt gij God, om een juk op den hals der discipelen te leggen, hetwelk noch onze vaders, noch wij hebben kunnen dragen? Gal. 5:2, 3. Ziet, ik Paulus zeg u, zo gij u laat besnijden, dat Christus u niet nut zal zijn. En ik betuig wederom een iegelijk mens, die zich laat besnijden, dat hij een schuldenaar is de gehele wet te doen.

Tien geboden.

Twee tafelen.

God lief te hebben boven alles.

Onze naasten lief te hebben als onszelven. Matth. 22:40. Aan deze twee geboden hangt de ganse wet en de profeten.

Vier.

Zes.

Op den berg Sinaï. Gal. 4:25. Want dit, namelijk Agar, is Sina, een berg in Arabie, en komt overeen met Jeruzalem, dat nu is, en dienstbaar is met haar kinderen.

Even na den uittocht der kinderen Israëls uit Egypte.

Neen; die is zo volmaakt, dat haar niets kan worden toegedaan.

Neen; Jak. 3:2. Want wij struikelen allen in vele. Indien iemand in woorden niet struikelt, die is een volmaakt man, machtig om ook het gehele lichaam in den toom te houden.

Ik ben de Heere uw God. enz. Zie Ex. 20:2.

Tot bidden. Ps. 119:4, 5. Heere! Gij hebt geboden, dat men Uw bevelen zeer bewaren zal. Och, dat mijn wegen gericht werden, om Uw inzettingen te bewaren!

Ja: het is een middel tot verkrijging van hetgeen God geboden heeft. Ps. 50:15. Roept Mij aan in den dag der benauwdheid; Ik zal er u uithelpen, en gij zult Mij eren.

God alleen. Matth. 4:10. Den Heere, uw God, zult gij aanbidden, en Hem alleen dienen.

Neen; hun komt die eer niet toe, en zij weten van ons niet. Jes. 42:8. Ik ben de Heere, dat is Mijn Naam; en Mijn eer zal Ik geen anderen geven, noch Mijn lof den gesneden beelden. Kol. 2:18. Dat dan niemand u overheerse naar zijn wil in nederigheid en dienst der engelen, intredende in hetgeen hij niet gezien heeft, tevergeefs opgeblazen zijnde door het verstand zijns vleses.

Onder een heilige gestalte van het hart en zedige gebaren van het lichaam.

Om geestelijke en lichamelijke nooddruft. Matth. 6 en Spr. 30.

Ja; in het gebed des Heeren. Matth. 6.

Onze Vader, Die in de hemelen zijt, enz.

Het Woord en de sacramenten.

Tekenen en zegelen van Gods genade. Rom. 4:11. En hij heeft het teken der besnijdenis ontvangen tot een zegel der rechtvaardigheid des geloofs, die hem in de voorhuid was toegerekend: opdat hij zou zijn een vader van allen, die geloven in de voorhuid zijnde, ten einde ook hun de rechtvaardigheid toegerekend worde.

De besnijdenis en het pascha.

Op den achtsten dag.

In Abrahams tijd. Gen. 17.

In Mozes' tijd, in den nacht, toen Israël uit Egypte trok. Ex. 12.

Een lam.

Op Christus. 1 Kor. 5:7. Want ook ons Pascha is voor ons geslacht, namelijk Christus.

Tot op den tijd van het Nieuwe Testament.

Twee: De H. Doop en het H. Avondmaal.

Christus.

Met water.

Neen; het moet maar enkel en eenvoudig water zijn.

Het bloed en den Geest van Christus. Hebr. 12:24. En tot den Middelaar des nieuwen testaments, Jezus, en het bloed der besprenging, dat betere dingen spreekt dan Abel. 1 Petr. 1:2. Den uitverkorenen naar de voorkennis van God den Vader, in de heiligmaking des Geestes, tot gehoorzaamheid en besprenging des bloeds van Jezus Christus.

Men dompelt er in, of men besprengt er mede.

De afwassing der zonden door Christus' bloed en Geest. Ezech. 36:25. Dan zal Ik rein water op u sprengen, en gij zult rein worden; van al uw onreinigheden en van al uw drekgoden zal Ik u reinigen.

Twee: de rechtvaardigmaking door Christus' bloed, en de heiligmaking door Zijn Geest.

Neen. 1 Joh. 1:7. Het bloed van Jezus Christus, Zijn Zoon, reinigt ons van alle zonde.

In den naam des Vaders, en des Zoons, en des Heiligen Geestes. Matth. 28:19.

Neen; alleen die gezonden zijn om te leren. Matth. 28:19. Gaat dan henen, onderwijst al de volken, dezelve dopende in den Naam des Vaders, en des Zoons, en des Heiligen Geestes; lerende hen onderhouden alles, wat Ik u geboden heb.

Ja. Hand. 2:39. U komt de belofte toe, en uw kinderen.

Ja: uit kracht van Christus' bevel.

Neen; God bindt nooit Zijn genade aan het sacrament.

Maar eens, gelijk men maar eens geboren wordt; want de Doop is een sacrament van geboorte en inlijving in de kerk, die maar eens geschieden kan.

Men moet onderzoeken, of men zich geheel aan God drieëenig heeft opgedragen.

Omdat het een sacrament is van gedurige opvoeding in het geloof.

Omdat Christus het in den avond of nacht heeft ingesteld.

In den nacht, toen Hij verraden werd. Matth. 26.

Brood en wijn.

Gewoon en voedzaam brood.

Neen; die beelden niet genoeg de geestelijke voeding af.

Christus' lichaam. 1 Kor. 11:24. En als Hij gedankt had, brak Hij het, en zeide: Neemt, eet, dat is Mijn lichaam, dat voor u gebroken wordt; doet dat tot Mijn gedachtenis.

Ja; om af te beelden, dat Christus' lichaam voor ons gebroken is.

Dat is evenveel.

Neen: daarvan is nergens bevel.

Christus' bloed. 1 Kor. 11:25. Desgelijks nam Hij ook den drinkbeker, na het eten des avondmaals, en zeide: Deze drinkbeker is het Nieuwe Testament in Mijn bloed. Doet dat, zo dikwijls als gij dien zult drinken, tot Mijn gedachtenis.

Dat Christus' bloed voor ons vergoten is.

Neen; Christus zegt ook Matth. 26:27: Drinkt allen daaruit.

Ja. 1 Kor. 11:28. De mens beproeve zichzelven, en ete alzo van het brood, en drinke van den drinkbeker.

Neen; Zijn menselijke natuur is alleen in den hemel. Hand. 3:21. Welken de hemel moet ontvangen tot de tijden der wederoprichting aller dingen, die God gesproken heeft door den mond van al Zijn heilige profeten van alle eeuw.

Neen; het blijft brood en wijn, ook nadat er de zegen over gesproken is.

Dat is te zeggen: dat betekent Mijn lichaam.

Dikwijls. 1 Kor. 10:4. De steenrots was Christus. Dat is te zeggen: zij betekende Christus.

Niet lichamelijk, maar geestelijk.

Hem door het geloof aan te nemen.

Alleen voor de gelovigen.

Neen; omdat die zichzelven niet beproeven kunnen.

1. Of ons onze zonden van harte leed zijn. 2. Of wij in Christus geloven. 3. Of wij dat geloof uitdrukken in een heiligen wandel.

Neen. Hebr. 9:27. Het den mensen gezet is, eenmaal te sterven, en daarna het oordeel.

Neen; de ziel is onsterfelijk. Matth. 10:28. En vreest u niet voor degenen, die het lichaam doden, en de ziel niet kunnen doden; maar vreest veel meer Hem, Die beide ziel en lichaam kan verderven in de hel.

Maar twee: hel of hemel. Matth. 7:13, 14. Wijd is de poort, en breed is de weg, die tot het verderf leidt, en velen zijn er, die door dezelve ingaan; Want de poort is eng, en de weg is nauw, die tot het leven leidt, en weinigen zijn er, die denzelven vinden.

Ja: gelijk blijkt in Lazarus en den rijken man. De rijke man hief zijn ogen op in de hel, en Lazarus werd gedragen in Abrahams schoot. Luk. 16:22, 23. En als hij in de hel zijn ogen ophief, zijnde in de pijn, zag hij Abraham van verre, en Lazarus in zijn schoot.

Neen. Openb. 14:13. En ik hoorde een stem uit den hemel, die tot mij zeide: Schrijf, zalig zijn de doden, die in den Heere sterven, van nu aan. Ja, zegt de Geest, opdat zij rusten mogen van hun arbeid; en hun werken volgen met hen. De moordenaar ging zonder vagevuur aanstonds naar den hemel. Luk. 23:43. En Jezus zeide tot hem: Voorwaar, zeg Ik u: Heden zult gij met Mij in het Paradijs zijn.

Ja. Hand. 24:15. Beiden der rechtvaardigen en der onrechtvaardigen.

Ten jongsten dage.

God.

Ja. Joh. 5:28, 29. De ure komt, in dewelke allen, die in de graven zijn, Zijn stem zullen horen; En zullen uitgaan, die het goede gedaan hebben, tot de opstanding des levens, en die het kwade gedaan hebben, tot de opstanding der verdoemenis.

Met dezelfde lichamen; anders was het geen opstanding, maar een nieuwe schepping. Zo verwachtte Job ook. Job 19:25-27. Ik weet: mijn Verlosser leeft, en Hij zal de laatste over het stof opstaan; En als zij na mijn huid dit doorknaagd zullen hebben, zal ik uit mijn vlees God aanschouwen; Denwelken ik voor mij aanschouwen zal, en mijn ogen zien zullen, en niet een vreemde; mijn nieren verlangen zeer in mijn schoot.

Ja; bij God zijn alle dingen mogelijk; het scheen nog veel onmogelijker de wereld uit niet te scheppen.

Niet in hun wezen, maar alleen in hoedanigheden.

Dit verderfelijke moet onverderfelijkheid aandoen, en dit sterfelijke moet onsterfelijkheid aandoen. 1 Kor. 15:53.

Het laatste oordeel.

Ja. Hand. 17:31. Daarom dat Hij een dag gesteld heeft, op welken Hij den aardbodem rechtvaardiglijk zal oordelen, door een Man, Dien Hij daartoe geordineerd heeft, verzekering daarvan doende aan allen, dewijl Hij Hem uit de doden opgewekt heeft.

Christus, onze Zaligmaker, Die daar zichtbaar in Zijn menselijke natuur verschijnen zal.

Op de wolken des hemels. Matth. 26:64. Doch Ik zeg ulieden: Van nu aan zult gij zien den Zoon des mensen, zittende ter rechter hand der kracht Gods, en komende op de wolken des hemels.

Van dien dag en die ure weet niemand, noch de engelen, die in den hemel zijn, noch de Zoon, dan de Vader. Mark. 13:32.

Alle mensen. 2 Kor. 5:10. Want wij allen moeten geopenbaard worden voor den rechterstoel van Christus, opdat een iegelijk wegdrage, hetgeen door het lichaam geschiedt, naardat hij gedaan heeft, hetzij goed, hetzij kwaad.

In twee hopen, in goddelozen en rechtvaardigen.

De goddelozen aan Zijn linker- en de rechtvaardigen aan Zijn rechterhand.

Gaat weg van Mij, gij vervloekten, in het eeuwige vuur, hetwelk den duivel en zijn engelen bereid is. Matth. 25:41.

Komt, gij gezegenden Mijns Vaders, beërft dat Koninkrijk, dat u bereid is van de grondlegging der wereld. Matth. 25:34.

Het eeuwige leven, of de eeuwige verdoemenis.

In de hel. Luk. 16:23. En de rijke stierf ook, en werd begraven. En als hij in de hel zijn ogen ophief, zijnde in de pijn.

Eeuwig: en deze zullen gaan in de eeuwige pijn. Matth. 25:46.

Neen; het zal een straf zijn van gevoel en zonder einde. Mark. 9:44. Waar hun worm niet sterft, en het vuur niet uitgeblust wordt.

In den hemel. Luk. 6:23. Verblijdt u in dien dag, en zijt vrolijk; want, ziet, uw loon is groot in den hemel.

Ook eeuwig: de rechtvaardigen gaan in het eeuwige leven. Matth. 25:46.

In een eeuwig genieten van God met volmaaktheid en vreugde. Ps. 16:11. Gij zult mij het pad des levens bekend maken; verzadiging der vreugde is bij Uw aangezicht; liefelijkheden zijn in Uw rechterhand, eeuwiglijk.

Die zijn óf buiten óf onder het Christendom.

Heidenen, hedendaagse Joden en Mohamedanen.

De Heidenen zijn voornamelijk voortgesproten uit Cham en Jafet, die van het woord der belofte zijn afgeweken en zonder openbaring van God leven.

Die is, wat de wijze betreft, zeer verscheiden, doch bestaat daarin, dat zij het schepsel boven den Schepper eren en dienen, dewijl zij God en Christus niet kennen.

De Joden zijn de nakomelingen van Abraham, den negenden van Sem, en worden, sedert de Babylonische gevangenschap, naar Juda, den zoon van Jakob, Joden genaamd. Onder hen was, voor de komst van Christus, de ware kerk.

Zij zeggen, dat Jezus de Nazarener niet de door God beloofde Messias is; daarom loochenen zij de Goddelijkheid en het gezag van de Schriften des N. Verbonds, wachtende nog de komst van den Messias, dien zij zich als een aards en machtig vorst voorstellen.

Navolgers van een zekeren Mohamed, een Arabier, die in het begin der zevende eeuw geleefd heeft.

In een vermenging van het Joden-, Heiden- en Christendom. Bij de leer: er is één God, erkennen zij Mohamed als zijn profeet, groter dan Mozes en Christus.

Roomsgezinden, Luthersen, Socinianen, Mennonieten en Remonstranten.

De Roomse kerk is haar oorsprong verschuldigd aan het steeds toenemend bederf, dat zich reeds vroeg in de Christelijke kerk openbaarde. In het begin van de zevende eeuw echter is door toedoen van den keizer Phocas de Bisschop van Rome, Bonifacius III, tot hoofd van de kerk verklaard, en sedert dien tijd zijn de dwalingen zeer toegenomen.

1. Dat de paus van Rome, het zichtbare hoofd van de kerk hier op aarde, Christus' stedehouder, een onfeilbaar uitlegger van de geschillen des geloofs is, en aflaatbrieven tot vergeving der zonden kan verkopen.

2. Dat de overleveringen der kerk van gelijk gezag en even geloofwaardig zijn, als de H. Schriftuur zelve.

3. Dat de H. Schrift uit de Latijnse in andere talen niet mag overgezet, noch door het volk gelezen worden.

4. Dat de H. Schrift duister is en niet volmaakt bevat hetgeen ter zaligheid nodig is.

5. Dat de engelen en heiligen in den hemel middelaars en voorspraken zijn bij God, voor de gelovigen op aarde en daarom moeten aangeroepen worden.

6. Dat het geoorloofd is beelden te maken van de Goddelijke Drieëenheid, van Christus en de heiligen, om zich voor dezelve neder te buigen en God te vereren.

7. Dat de ongedoopte kinderen naar de hel gaan, doch na den doop, geen erfzonde meer hebben en dat men na den doop, en door vasten en kastijdingen voor de zonden voldoen, en door goede werken den hemel en de eeuwige zaligheid verdienen kan.

8. Dat er, behalve de beide Sacramenten, den Doop en het Avondmaal, nog vijf andere zijn, namelijk: het huwelijk, de biecht, de priesterlijke ordening, het vormsel en het heilige oliesel.

9. Dat het brood en de wijn in het Avondmaal wezenlijk in Christus' lichaam en bloed veranderd worden.

Dit noemen zij Transsubstantiatie.

Aan de leken onthouden zij daarom in het Avondmaal den beker en zeggen, dat de priester in de mis een eigenlijke offerande brengt voor de zonden van levenden en doden.

10. Dat er, behalve de hel ook een vagevuur is, waarin de zielen der mensen, eer zij den hemel ingaan, door pijniging gelouterd worden, en dat men daarom voor de zielen der afgestorvenen moet bidden tot hun verlossing.

Zij worden genaamd naar Luther, den groten hervormer der zestiende eeuw.

Dat Christus' lichaam bij de hemelvaart alomtegenwoordig is geworden, waaruit volgt, dat Christus ook lichamelijk in, met en onder het brood in het Avondmaal is, hetwelk zij Consubstantiatie noemen.

Aan een Menno Simons, een Fries van geboorte, die vroeger een Rooms Priester was, en in 1536 de Roomse kerk heeft verlaten.

Hun dwalingen zijn, door gebrek aan onderlinge overeenstemming, niet gemakkelijk te bepalen. De voornaamste echter, waarin allen overeenkomen, zijn:

1. De verwerping van den kinderdoop. 2. De ontkenning, dat het den Christen geoorloofd is bij den naam Gods een eed te zweren, het overheidsambt te bedienen en het zwaard tegen de boosdoeners te gebruiken.

Lelius Socinus en Faustus Socinus, die in het midden der zestiende eeuw hebben geleefd.

1. Leren zij, dat er slechts één Goddelijk Persoon is, namelijk de Vader; dat Jezus Christus van eeuwigheid geen Goddelijk Persoon is met den Vader en dat de H. Geest geen Persoon, maar slechts een kracht Gods is.

2. Loochenen zij de voldoening en de toerekening van de volmaakte gerechtigheid van Jezus Christus en zoeken door hun eigene Evangelische gehoorzaamheid de zaligheid.

3. Ontkennen zij Gods voorwetenschap en eeuwig raadsbesluit omtrent de bijzondere gevallen en den geestelijken dood van alle mensen, omdat zij stellen, dat den mens een vrijen wil heeft.

Van Jacobus Arminius, Doctor in de Godgeleerdheid en Professor te Leiden, die in het begin der zeventiende eeuw leefde en wiens navolgers later Remonstranten zijn genoemd naar een smeekschrift, remonstrantie geheten, dat door hen bij de regering werd ingeleverd, en waarin zij zich verdedigden en vrijheid verzochten om hun Godsdienst uit te oefenen.

Zij leren:

1. Dat de verkiezing geschied is om een voorgezien geloof en goede werken.

2. Dat Christus voor alle mensen heeft voldaan.

3. Dat de wil der mensen vrij is, zowel om het goede als het kwade te kiezen.

4. Dat de Geest Gods niet onwederstandelijk werkt in de bekering.

5. Dat de gelovigen uit den staat der genade kunnen vallen.