Bijbelteksten over het avondmaal
Het avondmaal is geen vinding van de kerk: de Heere Jezus stelde het Zelf in, in de nacht waarin Hij verraden werd. Hieronder staan de kernteksten bij elkaar — de instelling, de betekenis, de gemeenschap aan de tafel en het uitzicht waarin elk avondmaal uitloopt. Elke verwijzing linkt naar het hoofdstuk waarin de tekst staat.
De instelling
Want ik heb van den Heere ontvangen, hetgeen ik ook u overgegeven heb, dat de Heere Jezus in den nacht, in welken Hij verraden werd, het brood nam; En als Hij gedankt had, brak Hij het, en zeide: Neemt, eet, dat is Mijn lichaam, dat voor u gebroken wordt; doet dat tot Mijn gedachtenis. Desgelijks nam Hij ook den drinkbeker, na het eten des avondmaals, en zeide: Deze drinkbeker is het Nieuwe Testament in Mijn bloed. Doet dat, zo dikwijls als gij dien zult drinken, tot Mijn gedachtenis. Want zo dikwijls als gij dit brood zult eten, en dezen drinkbeker zult drinken, zo verkondigt den dood des Heeren, totdat Hij komt.
De oudste beschrijving van het avondmaal die wij hebben: Paulus geeft door wat hij zelf ontving. En elk avondmaal draagt die donkere achtergrond mee — "in den nacht, in welken Hij verraden werd" gaf de Heere het brood.
En Hij nam brood, en als Hij gedankt had, brak Hij het, en gaf het hun, zeggende: Dat is Mijn lichaam, hetwelk voor u gegeven wordt; doet dat tot Mijn gedachtenis.
"Voor u gegeven" — het avondmaal wijst niet naar een gedachte, maar naar een gave: Hijzelf. En het gedenken is geen vrijblijvendheid, maar een opdracht: doet dat.
Het Brood des levens
En Jezus zeide tot hen: Ik ben het Brood des levens; die tot Mij komt, zal geenszins hongeren, en die in Mij gelooft, zal nimmermeer dorsten.
Brood is er om te eten, niet om te bekijken. Komen en geloven — zó wordt er gegeten, en wie zo eet, hongert en dorst nimmermeer.
Maar Hij is om onze overtredingen verwond, om onze ongerechtigheden is Hij verbrijzeld; de straf, die ons den vrede aanbrengt, was op Hem, en door Zijn striemen is ons genezing geworden.
Waaróm het brood gebroken en de wijn vergoten wordt, staat hier al eeuwen tevoren: om onze overtredingen. De vrede aan de tafel is duur betaald.
Gemeenschap aan één tafel
De drinkbeker der dankzegging, dien wij dankzeggende zegenen, is die niet een gemeenschap des bloeds van Christus? Het brood, dat wij breken, is dat niet een gemeenschap des lichaams van Christus? Want een brood is het, zo zijn wij velen een lichaam, dewijl wij allen eens broods deelachtig zijn.
Het avondmaal is gemeenschap in twee richtingen: met Christus, én met elkaar — één brood, één lichaam. Wie aan de tafel zit, zit er nooit alleen.
Maar de mens beproeve zichzelven, en ete alzo van het brood, en drinke van den drinkbeker.
De zelfbeproeving hoort bij de tafel — niet om weg te blijven, maar om "alzo" te eten: beproefd, en dan genodigd. Het klassieke avondmaalsformulier wijst daarin de weg.
Gij richt de tafel toe voor mijn aangezicht, tegenover mijn tegenpartijders; Gij maakt mijn hoofd vet met olie, mijn beker is overvloeiende.
Al in de psalm van de Herder staat een gedekte tafel — toegericht door God Zelf, midden tegenover alles wat bedreigt. En de beker is niet halfvol, maar overvloeiende.
Totdat Hij komt
En hij zeide tot mij: Schrijf, zalig zijn zij, die geroepen zijn tot het avondmaal van de bruiloft des Lams. En hij zeide tot mij: Deze zijn de waarachtige woorden Gods.
"Totdat Hij komt", stond er bij de instelling — en hier is waar het op uitloopt: het avondmaal van de bruiloft des Lams. Elke viering onderweg is daarvan een voorproef.
Verder met deze teksten
Wie zich op de viering voorbereidt, vindt in het klassieke avondmaalsformulier de volledige zelfbeproeving en nodiging, en in de Heidelbergse Catechismus (Zondag 28-30) de betekenis in vraag en antwoord.